http://www.nana-journal.ru

ЧИТАТЬ ОНЛАЙН

Пресс-эстафета "ЧР - ДОМ ДРУЖБЫ"


Кавказан Цlа/Кавказский дом
Шабарша... Печать Email

Карлюкевич Алесь /Минск, Беларусь/

/Гочйинарг – Кадиев Руслан/

 

 

Шабарша

зингатий хьешийн туьйране ладуг1у

/Туьйра/

 

 

Маьжна З1ора маса йоьдура, уггаре к1орга хералшна т1ехула дехьа а лелхаш. Цунна т1аьхьа хьаьдда воьдура Шабарша а. Цкъацкъа иза вада а водура, ц1ечу 1алашонна т1аьхьа кхиархьама.

– Хетарехь а доцуш, белхан де чекхдаьлла, – шена некъ гойтучунна т1аьхьахьаьдда вог1у хин капитан хаам бан г1ертара. Иза ала г1ертара, сел сихо яр оьшуш ца хилар. Иллаъ-биллаъ зингатий цхьанахьа а г1ура дацара, сарралца уьдуш а лелла, хетарехь, шайн сонешкахь парг1ат девла 1аш хир ду. Шабарша кхетара, Маьжна З1орана ша ца хеза а мегаш хиларх: иза дукха сиха йоьдура, т1аьхьашха лаьттахь маьлха цинцаш а даржош.

Х1ан-х1а! Маьжна З1орана хаза-м дера хезара иза.

– Иштта хила а там ма бу и, сан доттаг1… Делахь зингаташна хан цкъа а тоьаш яц-кх. Уьш хьаха къинхьегамхой дера бу, шайха хьега а мегар долуш. Ткъа тхан туьйлик иштта ч1ог1а йоккха хилар а, хьешийн хьуьнар а ду кхузахь. Х1ета дагдеъанчуьра, хьуна хаийта: дуьненахь 12 эзар гергга бен зинагатийн тайпа дац. Ткъа вайна маажехь – Белорусехь, Украинехь, Россехь – 300 гергга тайпа бу.

Шабарша кхин а леррана хьежа вуьйлира Маьжна З1оре. Х1ан-х1а, дуьххьара ма моттара дош доцуш ца хилла х1ара. Цхьана аг1ора зингатех тера а-м дера ю. Хеталора, иза х1инцца зингат а хилла, стенга ала доцуш къайла ера ю. Цкъа мацах паччахь к1ант Иванас, зингат а хилла, Балуор ломана чоьхьа а вьлла паччахьан йо1 к1елхьара йоккху. Хьаъа х1уъу бахарх, зингатийн аьттонаш бакхий бу. Цхьа а кхача йиш йоцучига кхачало, шаьш ма-дарра къайлена меттигийн маазуой  ду-кх. Дукха синош а, дукха х1ума а к1елхьара даьккхина цара Дуьнена х1орд бижанчул т1аьхьа. Дуьйцуш ду, Вьетнамехь Хлюч Кенту зингато дуган буьртиг д1а а лачкъина, цуьнцана доллучу т1еман зерехь чекхдаьлла хилла бохуш. Шабаршан генара кхечу мехкашкара тамашийна х1ума дукха девзара, делахь а, Днепрехула Свилоче кхаьчначарех лаьцна х1умма а ца хаьара.

Маьжна З1оро кхин цхьаъ а гола туьйхира. Цхьаммо луьйца йоьг1ча санна, д1атийра. Маьлхан цинцаш массо а аг1ор д1асаяхара. Уггаре дукха – лакха, исбаьхьа нур дина. Цхьа минот яьлча и нур кегий цинцаш хилла даржа долало – цхьа хаза, Шабаршера дог ловзадолий мохь а болуш:

– Ша ма-дарра маьлхан дог1а!..

Хин капитана гуонаха маажа (пространство ближнее) шорло. Маьлхан серлонан йийсарера шинна а аг1ора г1анташ а, стол а гучуелира. Х1ора а аг1ор 1аш мел к1езга а иттех зингат дара.

– Довза шайна, доттаг1ий а хила. Шабаршас керла некъаш эшон а г1о дийра ду, схьахетарехь, аш дицдина шира тачанаш къар муха дан деза а дуьйцур ду, – элира Маьжна З1оро. Иза а аьлла т1ап-аьлла яйра, цигахь ша хила а ца хилча санна. Т1аьххьара догучу т1емах ела къежара, канашкахь маьлхан з1аьнарш а яржош.

Шабарша лерана хьоьжара хьешашка. Уьш дукха къаьсташ а дацара шайн свидочера гергарчарах. Цундела тасаелла хир ю церан Белорусехь массаьрца а доттаг1алла сел атта. Лаа ма дацара йоккхачу Софис балхана т1ера а, даггара а, ц1ена а ду бохуш церан хестор. Бакъ ду, уьш мел т1екаре хиллехь а сингаттам хаалора церан хьажарехь. Цхьа г1ийла г1айг1а яра юьхь т1ехь гуш.

Шен керла накъосташна леррана б1аьра а хьоьжуш, схьахетарехь, атта доцчу гезарехь шен некъа-накъосташка, Шабаршана х1ета ца хаьара, ша х1ун аьлла д1аволавала веза. Муьлха хеттарша йохор яц уьйра таса луу дог-ойла? Муха хила еза дуьххьарлера г1улч? Делахь а мотта сецча санна 1ен йиш яцара.

– Сан хьоомала зингатий, довза хьовса вай, – тийналла йохийра хин капитано. – Сан ц1е Шабарша ю, со гиезар дезаш а ву. Шух лаьцна а к1езг-мезга х1ума хаьа суна. Буоза Г1амартиго дийцина суна, шун шайна Даймахке кхача лаан бен кхин ойла йолуш дац аьлла. Цхьаьни г1оьртичи некъ каро там бара вайна шайна хьоме махка, нагахь санна, х1ета, шу дуьхьала дацахь…

Эццахь Шабаршина х1ора чоца хааделира, зингатий шега ч1ог1а сема хьоьжий, цуьнан ойланна т1аьхьа а кхиъна, дагахь х1ун ду хаа г1ерташ.

– Дика ду х1ета, Буоза Г1амартиго магинарг тхуна 1едал ду, – дуьххьара дистхилира стоьла хьалха юккъехь 1аш долу зингат. – Ахь тхо боккъала а 1ехош дацахь, тхо хьуна т1аьхьа ц1ерга а, хичу а лелха кийча ду. Дукха хан ю тхо кху туьйлигехь 1ен, амма тхайн кхиъна меттиг йиц-м ца елла…

– Цхьа туьйра а дера ду оха х1ора сарахь дуьйцуш, – къамелана юкъа дог1у кхин цхьа зингат а. – Х1инца а гулделлера тхо набарна товжале дагадаийта…

– Бехк ма биллалаш, шун ламаст со дохош велахь, – бехказавала сихо йира Шабаршас. – Делахь х1ета, туьйране цхьани ладог1а вай? Къамел дан-м вай кхуьур ма дай…

– Х1аъ, х1аъ, ламаст дохо ца оьшу. Хьомала туьйра ца хилча йиш яц… Ладуг1ур цуьнга, вешан Даймохк а дагабоуьйтур – т1аккха къамел а кхин хир ду, забарзие а, ц1ена а. Доллу зингатий, дуьххьара Шабаршца къамеле даьллачуьнга хьаьвсира.

– Ца хаьа, вайн хьешана туьйра муха хетар ду, ткъа тхуна-м иза – даймохк дагабаийта ца хилча йиш йоцуш ду… Ахьаъ ладог1ахь цуьнга, Шабарш. …Каменцений, Студнейний юккъехула боьдуш чумакийн некъ бу. Чумакаш – гезахой а, ч1ерий, туьхий духку а совдегархой бу, – Шабаршина цу дашах кхетам белира Хьалхарча Зингато (х1инца Шабаршас ишттий бен ца йоккхура цуьнан ц1е). …Юьртахь кхуьуш дара ши буо – Иванкий, Марийкий. Баккхий хилча мах бира, доьзалхо дуьнена валлалца собар дира. Цхьа лаьттан цахцар эца а, ц1аьцалг дан а Иван чумакашцана Кхирме туьха эца вахара. Цара 1одика еш, царна т1ехула йоьлхучу г1араг1улеша, г1айг1ане «кру-кру» хазира. Марийкас элира: «Хьо мичхьа а хиларх, хьайна г1араг1улеш ма хезнехь, со хьайга хьоьжуш юйла хаалахь…».

Кхирме чумакаш башха хилам боцуш д1а а кхечира, ма дезза туьха а ийцира. Ткъа юха бирзинчул т1аьхьа, Акха Арара санна г1езалой т1е а летта, дуккха а эгира, биснарш йийсар а бина галеркхах з1енашца д1атуьйхира. Ца хаьа, галера мох-дорцо хьовзийча, мел шо даьлла хир дара. Амма эццахь йийсархошна т1ехула г1араг1улеш йийкира. Цу сохьта Иване ницкъ боьссира: цо йийсархошка омра дира мох-дорца къийсам беш, галера а, шайн са а к1елхьара даха аьлла. Шайн ницкъ ма кхоччу галера лелина, х1ордан кхераме меттигах т1ехлилхира.

Амма галера цаевзачу г1айрен гомхиет1а кхоьссира.

Иванкас хьоладега хонкахочуьнга дийхира, кеманхой з1енах парг1ат бахар. Галера юха а хичу такхо дезара аьлла. Кема тулг1енашка ма делли, Иванкас мохь олу: «Вежарий, туху вай хонкархочун! Кхин лай хир дац вай!»

Х1аъ, маршо яьккхира, амма берда т1е берриш ца кхечира. Ткъа кхузахь а йийсаре кхечира: юха а г1езалойн кара бахара.

Церан баьччо омра дира, кеманхойн б1аьргаш дагаде аьлла. Эрна арахь битира, эрча баьхна, б1арзбина, акхарошна напхана.

Цхьа Иван бен ца висира. Мацаллий, чевнашший бахьана долуш леш вара, кхунна «кру-кру» хезаш. Юхаъ дег1е мичара ца хууш ницкъ беара. Ткъа эццахь чумакаш бара бог1уш, цара Иван 1унал деш шайха а туьйхира.

Эххара, бала лайна стаг, чумакашцана борзан басет1е кхечира, мацах Марийкицана ша кхиина шовдан йисте. Цу хин чам бевзира. Шовдана хица хьогалла а малйина байт1ехь наб кхийтира цунна. Ткъа цхьана озо самаваьккхира – шечух тера а долуш, амма ч1ог1а къуона:

 

– Сан хьомениг, маршалла ду хьоьга, – бохура озо. – Со чумакашцана Кхирме г1ура ву, ахчаъ даьккхина латта а оьцур ду, ц1а а дийра ду. Да каро а мега, т1аккха тхойшиъ цхьаний ц1а вог1ур ву. Халахета, нана кху дийне ца яларна…

– Сан цхьаъ бен ввоцу к1ант! Ма г1уолахь генарчу махка, и мохк хийра бу хьуна, хьайн хьоме латта д1а ма тасалахь, иза массарел хьоме ду – кхин хьоме хила йишйоцуш!..

…Хьалхарча Зингатан туьйра чекхдаьлча а, тийналла лаьтташ яра. Хьешийн б1аьргашчохь хи дайра Шабаршина. Кхунна а лаьара ваьлха, дог оьцуш цаьрга цхьаъ ала а.

Шабаршас шен талламах лаьцна а ойла йира. Хетарехь, х1ара а, ша х1ун до а ца кхеташ, г1алара, аьхна петарара Вероника йолчуьра ца ведара доккхачу дуьнена, цигахь шен меттиг карорхьама.

Цкъа мацах дешархочо схьа а эцна генна, хьомала хиххий, хьомала хьуьнаххий къастош йитна меттиг. Амма и ойла къамеле ца елира. Легашка х1оьттина къаьхьа шад бара зингатий а, черан чолхе кхоллама карла бохуш.

– Х1ун эра дара ахь, тхан хьомсара хьаша, тхан туьйранах лаьцна? – тийналла йохира Хьалхарча Зингато, хин капине хаттар а деш.

Шабарш массаьрга а хьаьжна дог а айделла элира:

– Суна хета, вайна массарна а шун г1араг1улеш хезар ю аьлла. Вай цхьаьни къарбийра бу беха некъ. Сан 1алашо ю. Вай керла хин кема дийра ду, массарна а чохь меттиг кхочур йолуш. Суна вай г1уондолу некъ бевза. Шу сох тешчахьана…

 

 

Шабаршас зингатий хьеший Свилочи хи долчу дуьгу

/Туьйра/

 

Хин капитан 1уьйрана дикка т1аьхьа самавелира. Дикка-м ца хила а мегара, амма хьеший зингател бакъ доллуш т1аьхьуома нисделира. Цундела, х1ара жимма юьхь1аьржо вара. Бакъ ду, Шабаршин хин болчу некъахоша цунна цхьани тайпа тидам ца бира. Я, хетарехь, кеп х1оттина хир ю, тидам ца бира аьлла? Мухха делахь а, туьйлигехь ма-хуьллу кечам бара д1ахьош. Жиманиг б1аьргаш а хьекхош мерза набарах волучу юкъана, зингатий маса д1аса а уьдуш, хаскаш кечъеш дара. Цхьа хан яьлча, зингатийн вааг1аруо Шабаршина т1е а даг1на каде хаам бира:

– Тхо некъана кийча ду, капитан! Кхин д1а х1ун дан, хьан омре хьоьжуш а ду.

Жиманиг жимма вуьйхира. Х1ан-х1а, х1ун дан деза а, хьешийн мохк муха лаха беза а 1алашо Шабарша йолуш вара. Цкъа хьалха Свилочи хин берда йисте кхача деза. Цигахь марам дийра ду.

Левшиг т1ехь даха ца дезий ткъа, цо, бакъдерг дийцича, чолхечу хьолехь Шабарша к1елхьара ваьккхинехь а. Цу т1е хоьур ма дац зингатий. Керла марам дичи, уьш Березин хи т1е кхочур бу.

Ткъа Березино Днепра т1е дуьгур ду. Цигахь зингаташа а шайна хетарг эра ду: х1унда аьлча Днепро шен хи церан махка хьодела. Некъ-м дера бевзаш а, хууш а бу.

Дерг кхечух доьзна. Хьалха хин капитани шен лаамехь гезаш вара, омра а ша-шена лора, ша дечунна цхьанни хьалха жоп луш а вацара. Х1инца-м, хетарехь, деригге кхечу аг1ор нислуш ду. Амма юха вала меттиг бац.

– Дика ду, доттаг1ий, х1инца вай хи т1е г1ура ду. Некъаца ас цхьацца х1ума хоттур ду шуьга. Делахь а, гарехь, шун х1усамдайшца 1одика ян а ца деза?

Зингатийн вааг1ар шен махкахошка г1айг1ане д1авирзира. Хеталора, цуьнан хьажар х1оранни дагах чекхдолу.

– Оха вовше 1одика-м сарахь йира. Ткъа 1уьйрана со йоккха Софиех кхийтира, цо тхуна шен доккха весет делара: хаза а, бертахь а даха аьлла, шайца дика хилларш биц а ца беш. Некъ декъал беш, муьлхха а зиериехь собарах ца духуш хила а аьлла. Софис элира, ша теша, хьомала капитан, хьан 1илманах а, хьуьнарх а…

Зингатийн вааг1ара соцунг1а хилира. Кхин а цхьаъ ала лууш хила там бара. Амма Шабаршас, Софис ша хьасторах эхь хетта, т1одца некъ гайтира:

– Новкъа девр вай, доттаг1ий!..

Туьйлигчуьра ара а бевла, некъахоша хин аг1ора т1ийрг йира. Шабарша хьалха ваьлла вог1ура. Цуьнан ойла цхьана х1умнах яра: сихха хи т1е д1а а кхаьчна марам дан коьчал муха карор яра те бохучух. Кхеташ дара, дика га оьшуш хилар. Амма марам дайн хила ма деза. Карор дуй те ишттаниг берда т1ехь а, я бацалахь а? Муьлхачу диттах я кондарх иза хила деза?

Хьешийн зингатийн вааг1ар хин капитанна т1аьхьа вог1ура. Лорах нисвала а г1ертара. Хьешашна некъ мелла а бевзаш бара. Цара хийлаза хединера иза, гонаха тайп-тайпана генашший, левшигашший лехьош.

Эццахь юха а вирзина Шабаршас вааг1аре иштта хаттар дира:

– Хьуна хаьи те, хьомал, юххехь иштта, наха 1ежаш а, кхин долу дитташ а кхаьдна генаш кхуьссу меттиг? Кхузахь-м билггала бешаш ма еза?

Зингат цхьана юкъана соцунг1а а хилла, д1асахьаьжира.

– Муха ца хаьа? Б1аьста юьртара дайша кхузахь кегделла генийн саьлнаш йо – д1а а, схьа а лела халонга а доккхуш.

Бакъ ду, дакъделла генаш-м туьйлигана а дика мегаш хуьлу. Нагахь цхьаъ кагдан а, хадон а аьтто баьлларг оха сихонца туьйлиг чу а такхадой пхьерашка д1ало.

Дечиг сихонца г1уллакхе хьажадо: цунах варкхаш ян а мега, оган дахка а. Дакъо а ца оьшу… Къаьсттана тхуна дезаха дара 1ежиний, баьллийн генаш. Цул ч1ог1а дечиг, хетарехь, дан а дац.

Шабаршина шенна а хаьара иза. Цкъа хезна ца 1ара, Вероники дас, г1алара петарчуьра ц1енкъа баьллийн дечкех йиллина ю олуш. Ткъа иза, мел тамашийна делахь а, ножа дечкелла а ч1ог1а ю. Лаа ма дац йийбар (мебель) а баьллийн дечкехь еш хилар. И дечка кечдан хала данне а дац. Иза ч1ог1а хилла ца 1аш, саттар дика долуш а, дайн а ду.

– Т1аккха вай марам баьллийн дечкех дийра ду! – чогг1а, массарна а хозуьйтуш элира Шабаршас.

Мел лууш хиллехь а, йоккха гаьнний сал некъахошна сиха а ца карийра. Малх иг1е кхочуш боллура, лоьхучарна, боккъаллаъ йоккха хьаьтто хьулдина, тача карош. Шабарш леррана хьежа вуьйлира, кхузахь х1ун карор яр те бохуш. Б1аьрго, цхьа юьхьиг лаьттах г1оьртина йоллу, цхьа га лецира. Цо битам буьтура, диттан доккхачу декъал дикка жима делахь, доллу генаш цо сецош санна. «Иштта ч1ог1а кема х1аха ма ду тхуна оьшург», – ойла хилира капитани, амма хезаш х1умма а ца элира. Цунна зингатийн вааг1арна хетарг хаза лаьара. Мухха делахь а дахаро зиер к1езга ма дарий кхуьнан. Вааг1ар Шабарше а хьаьжна, юьхь елош кхулла хьалха вист хилира:

– Гуш ду, капитан, вайшинна а цхьа баьллийн дитт га тайна хилар. Т1аккха схьахададой и?..

– Дика ду, доттаг1, – иштта реза хилла вела къежира Шабарша а. – Суна кхин а х1етал-метал а дагдеа: «Г1алар санна горга, ц1ий санна ц1иен, моз санна мерза».

– Иза-м боллан стом ма бу! – кхин а воккха велавелира зингатийн вааг1ар.

Новкъахь 1алаахуой вовше кхеташ а, къаммел хезна ца 1аш дагахь дерг а хууш хиларал доккха х1ума дац. Хин капитано иштта ойла ечу юкъана, зингаташа хаскаш охьа а кхуьссий херхашший, дагарший схьаоьцу. Вааг1ар доций омр деш вара. Цхьаъ лакха тийсалора, цхьаъ лахахь д1атарделлера. Дагарийн г1овг1а яьржира, совнах ерг, ца оьшург д1ахадош.

Дукха хан ца елира – боллан га-м бецан йодар т1ехь 1уьллуш дара. Зингатийн вааг1аро кхин а чкъор даккха а элира. Шабарш а вара юххехь хьийзаш, хин долчу кеман мара муха ирбан беза а, къеемана чохь д1аловчкъа йиш йолу муьлха к1оргенаш яха еза а гойтуш. Кхин а цхьа башха ойла коьрте еара капитанна: «Ткъа х1унда, дуткъачу боллан чкъурах, цхьа йолчу меттигиера евла ехийра каьрдигех, четар х1унда ца до? Чааг1алкх ду дуткъочу генех х1оттор ю… Совнаха дацарий иза…».

Бакъ ду, жимчо эццахь и шена дагдеънарг к1елдитира. Дика четарш дан цхьа херхашший, дагарший тоьар дац. Х1етте а шен ойла зингатийн вааг1аре йийцира цо.

Шеко эрна хиллера. Зингатийн хаскаш чохь йоцуш х1ун яра: дечкан хьостмий а, воьтан машшашший а, говр ц1огах бина муш а. Х1ета некъахоша чаг1алкхаш а кечйира.

Делахь а хан йоьдуш яра. Болх чекх а баьккхина, зингатий масех минотана шайн мараман шинна а аг1ор охьахевшира. Амма сада1ар дах ца дира. Вааг1аро йохийра дуьххьара тийналла:

– Х1ун дар те, вай кечделча, капитан?..

– Х1аъ, доттаг1, вай бан безарг беха некъ бу. Вай х1иццехь новкъа девлча бакъхьа хир ду, дог1а а доцчуьра, са даза а долчуьра. Кхин а, марам лелон 1ама а ма деза. Свилочи амал а яц аттачех, вай карадерзо дезачу хих иза уггере жиманиг делахь а. Цу т1е новкъахь пийсигаш а ду каро дезаш.

Зингаташ, цхьани омре а ца хьоьжуш, керла марамна шина аг1ор д1а а х1иттина, иза шайн нуьцкъе белш т1едиллира. Шабаршаний, шайн вааг1арний т1аьхьа лар лоцуш дуьйладелира. 1алаахошка хьоьжуш хьалха Свилоч дара.

 

 

 

Шабарша хьеший зингатех хьоьгу

/Туьйра/

 

Хин капитан леррана хьоьжура шен некъан накъостийн яххьашка. Шабаршина теша лаьара, х1ора а дика дог-ойланца новкъа ваьллийла. Некъ юххера ма баций. Ткъа иза д1абахьа дог-ойла яцахь, хьоьца х1ара санна йолу шеконаш елахь – ницкъ кхочур буй те шен боху, х1ета, хетарехь, некъ юьхара лаца оьшуш дац. Х1ара-м ц1ера Болочанка я Свилоча ма даций, бакъдолу гезар ду. Сийлахь Днепр а ма дай 1алайшка хьоьжуш, хетарехь, цхьацца царна зиераш а кечдина. Хууш ма дай, уьш доцуш г1уллакх ца хуьлийла.

Зингатийн яххьаш ойланах юьзна яра – къажарш Шабаршина ца гира. Амма хадамалла яра гуш. Цу т1ехь гуш дара, зингатий цхьа г1айг1а кхобуш дуйла. Сихха ц1а кхачар г1айг1а. Т1аккха, белорусаша ма-аллара, хьоме латта хийрачу месийн гоьлла а к1еда ду. Муьлххачу аг1ор хьаьжча а, хийрачу махкахь б1аьсте а хаза яц…

Шабаршас капитанна хьакъ йоллу меттиг д1алецира кеманахь. Куьг ластийра, иштта хаам беш: «Д1адахийта! Берд юххера д1ататтало!..»

Хи парг1ат дара, кху 1уьйрана Свилочь комаьрша дара ала дацахь а. Мох а аьхна бара, хаъал хин кема леста а деш. Шабарш берда т1е хьаьжира. Цхьа ала ца лучо сагатдора берана. Хетарехь, уггаре хьалха, хьеший зингаташца дуьстича, хьомала меттигех къаьсташ ма варий х1ара. Шен ц1ахь сонеша г1о ма до.

Хьун яьллачу Болочанки бердаца хьомала цхьа са каро лааран сатийсам кхин а гена болу. Ткъа мел дика нислуш дара деригге. Шабарше зиеделларг а, ницкъ а, хин «лайнераш» леладан говзалла а гучуяла йолаеллера. Оьшарий те сел атта, б1окъежна хьеший зингаташна г1оьнча хилла хьалхавала. Амма, кхечу аг1ор хьаьжча, мискашна накъосталла дар – доккха х1ума дац ткъа?

Йоккха тулг1е туьйхира хин кемана огана т1ехула, нисса Шабаршан когаш к1ела. «Ткъа аьтту ца балахь Днепрахула чекх довла?» – хаттаро хьовзийра хин капитан.

Амма, ойла а йина, мел йолу шеко йицъян ша-шена дош делира. Ишштий бен кхаа халкъан – беларусийн, украинцийн, оьрсийн – доккхачу хин т1ехула некъ боккъалла а балур бац. Хин бердашка хьоьжучу Шабаршин тидам ца хилира, зингатийн ваг1ар текхна т1едог1уш.

– Капитан, – ларамехь хаьттира цо берага, – со ч1ог1а шукурие хир дара хьуна, ахь вайн хин т1ехула бан беза некъ бийцича. Кхин хих лаьцна а, ц1а бечу новкъахь вайн довза деза долчух а.

– Са ма гаттадехьа, сан хьомала доттаг1а, суна некъ дика бевза хьуна. Свилочи т1ера вай Березине т1е девра ду. Ткъа цуьнан хино вай шуна девза а, хьомала долчу Днепра т1е кхачор ду. Цигахь, схьахетарехь, шуьга цхьамма а х1ума ала ца оьшу. Мухха делахь – хьомала хи…

– Тешалахь сох, къона капитан, кху доллу шерашкахь, тхайн лаамехь ц1ера девла, даймахкана генахь, оха токхучу хенахь, иесара дайна дац Днепран амат. Вайн ц1арна ц1е яхна Днепр-Славутич дагадог1ийца суна х1ора хийистера г1айраца а, хетарехь, суна евза х1ора гола туху меттиг а. Йоллу г1аланаш а, ярташ а дагайог1у, хин некъан шинна аг1ор йолу. Ткъа х1ицца а,б1аьргаш д1абехка сан, х1етте а суна сайна хьалха гуш хир ю Днеприца 1охку 1айлаш: Канев, Черкассы, Кременчук, Верхнеднепровск, Днепропетровск, Запорожье, Васильевка, Днепрорудни, Никополь, Горностаевка, Днепряны, Херсон…

Шабаршас б1аьрг буьзна ладуг1ура хан доккхачу зингате. Вероникица доьшуш географин 1илма 1аьмма волчу кхунна, дуьххьара хезаш яцара и ц1ерш. Церан хазаллех цец вуьйлура. Г1адвахана б1аьрган цуьргаш еттара.

– И доллу хьал хьайн б1аьрга гина хьуна?.. И хаза ц1ерш!..

– Тешалахь сох, хьомала Шабарша, и 1айлаш ч1ог1а дика шайн йоттарца а, 1аламца а йолш хилар. Х1ора церан ц1арца а дукха къайленаш йохку. Цхьаннех лаьцна хьуна дуьйцу ас. .. Масална аьлча, мичара схьаяьлла Черкассы ц1е? Цхьана тиркийн маттахь ду «чири киси» алар. Ткъа шолг1аниг – «чары киши». Черкассана герга цхьаъ, иштта важа а нисло. Делахь х1ета, «чири киси» – нуьцкъе нах, б1о нах бохург ду. Шайх иштта олуш хилла г1уллакхера наха, сакойн г1уллакхера векалша, г1езалойххий, хонкархойххий, славаянаххий кхоллаелла йолчу, аьлча а, иштта и нах, вовшах кхетта, арахьара мостаг1чуьнца т1ом бархьама… Днеприйца йолчу меттигийн ц1ерийн х1ишарех сан вазар дукха ду.

– Кхин цхьаъ а йийцхьара ахь, – дийхира Шабаршас ваг1арие.

– Бехк ма билла, капитан. Хетарехь, вайн дуккха а хан карор и дийца. Бан беза некъ бехха бу. Ткъа со х1инца вайн бертахьчу командийн дог тедан воьду – уьш саготта дара, вай хаьржина некъ мел нийса бу те бохуш…

Вааг1ар, меллаша когаш а луьйзуш, хин кемана юккъе вахара, ткъа Шабарш ларамца цунна т1аьхьа хьаьжира. Ваг1арийн тийна-1аь1на куц-кепе хьаьжча а шерра гуш дара, кху керлачу новкъахь хьеший зингаташна дийна диса а, шайн 1алашоне кхача а г1о дийра ду цхьана эшарт1ехь а долуш, вокккхачу накъосте ладуг1уш хиларо.

«Муха хьоьгур вац? – ойла йира Шабаршас, шегахь тем са а боккхуш, саготта хиларрий, шекой къахка а еш. – Суна х1инца собар а, иштта, хетарехь, дуккха а х1ума зингатехь 1амар а оьшу…»

 

 
Сиротка Печать Email

Пётр ЛЮБЕСТОВСКИЙ

Рассказ

 

Пётр ЛЮБЕСТОВСКИЙ. Родился в 1947 году на Смоленщине, в деревне Любестово, в семье фронтовика. Окончил Калининский государственный университет. По образованию юрист. Служил в ВС и в МЧС. Подполковник в отставке. Живу на Брянщине, в г. Сельцо. Работаю учителем в школе-интернате. Публиковался в центральных и региональных журналах и еженедельниках. Лауреат литературного конкурса журнала «Милиция» (2007). Дипломант литературного конкурса им. В. Каверина (2013). Дипломант Международного литературного конкурса «Лохматый друг» (номинация «Рассказы о животных») (2014) и Всероссийского литературного конкурса «Твои, Россия, сыновья!» (2014). Лауреат Международного литературного конкурса военных писателей и журналистов «Свет Великой Победы» (2015). Финалист IV Международного Славянского литературного форума «Золотой Витязь» (номинация «Литература для юношества») (2013) и Всероссийского литературного конкурса «Настоящий детектив» (2015). Лауреат конкурса газеты «Литературная Россия» – «Жить не по лжи» (2015) и Всероссийского литературного конкурса «Герои Великой Победы» (2016).

Автор семи книг прозы. Член Союза журналистов и Союза писателей России. Руководитель литобъединения «Парус» (г. Сельцо). Член Правления Брянской областной писательской организации.

 

Старый лесник Михаил Егорович Михалев возвращался верхом на лошади домой после объезда участка и вблизи от лесного кордона обнаружил на траве свежий кровавый след.

 
Жених из райцентра Печать Email

Антон Лукин

Антон Лукин. Живет в селе Дивеево Нижегородской области. Автор 9 книг прозы. Член Союза Писателей России. Печатался в различных центральных и региональных периодических изданиях. В 2012 году стал лауреатом премии им. Андрея Платонова «Умное сердце» (рассказ «Жених из райцентра»). В 2012 году стал дипломантом Всероссийской премии «Золотой Дельвиг» (книга «Самый сильный в школе»). Гран-призер литературного конкурса «Хрустальный родник» 2014г. (г. Орёл). Лонг-листер премии «Ясная поляна» 2014г. Финалист Южно-уральской литературной премии 2015 г. (Челябинск).

 

 

Галина Царева возвращалась из сельмага. Ходила за мукой, собиралась поставить тесто и испечь пироги. Женщина была полноватой, с узенькими поросячьими глазками и большой родинкой на щеке ближе к носу. Всегда ходила медленной походкой, глядя под ноги, и потому ее все в селе узнавали за версту – по походке. Проходя мимо, она решила зайти к Марье Полокиной, испить с ней чаю и узнать последние новости из ее скучной жизни. Любопытная была, страх. Всюду совала свой нос и этим многих раздражала. Но в отличие от других Марья всегда была тихой и спокойной. Одинокая женщина, никогда ни с кем не ругалась и плохо ни о ком не говорила. Всю свою жизнь, можно сказать, прожила одна. В девятнадцать лет вышла замуж за Ваньку Полокина. Хороший мужик был, тихий, башковитый, работящий, далеко мог пойти бы. Пожили год, и надо же было такому случиться: зимой в лесу на шатуна с Гринькой Володиным наткнулись, обоих задрал. Марья тогда на седьмом месяце была, от ужасной новости и горя ребенка и потеряла. Замужем так больше и не была. Мать ее тоже всю жизнь прожила одна. Отец погиб на фронте в сорок четвертом. Всю себя посвятила дочери и колхозу. Кроме работы, ничегошеньки и не видела. «Некогда отдыхать, – улыбалась, бывало, она, – на том свете отдохну». И вот уже как седьмой год отдыхает. Мужики всегда дивились ее прыткости. И в колхозе трудилась, и скотину держала – везде успевала. И Марья вся в мать пошла. Работа, работа, работа, а годы идут, идут, идут – старость не за горами.

 
Тост Печать Email

Федор Ошевнев

Федор Михайлович Ошевнев – прозаик, публицист, журналист. Родился в 1955 году в г. Усмани Липецкой области. Окончил Воронежский технологический институт (1978-й) и Литературный институт имени А.М. Горького (1990-й). Майор внутренней службы в отставке, участник боевых действий, ветеран труда. Член Союза журналистов России. Член Союза российских писателей.

Автор девяти книг: семи прозы и двух публицистики, а также более ста журнальных публикаций прозы в отечественных и зарубежных периодических изданиях:

Причислен к направлению «жестокого» реализма.

Дзинннь!

Упущенный мойщицей посуды тонкостенный, с голубыми ободками стакан закончил свое существование на бетонном полу.

«Третий уже за сёдни… – непроизвольно отметила про себя мойщица, бабка Валя. – И-эхх, рученьки мои, рученьки… Допилась».

 
Любовь нам дарит смыслы... Печать Email

Олег Озеров

Свет – одна из ипостасей Слова, ибо предназначение Слова – суть исцеление душ, приобщение их к Истоку. Наверное, потому миссия Поэта есть некое сакральное – не до конца осознанное и не осознаваемое миром – действо, за которым и над которым – осиянность небес.

Поэты оправданно мнят себя проводниками Вечности, ибо каждый из сонма их несет в своем сердце частичку изначальной Гармонии, пытаясь – снова и снова – извлечь первосмыслы слов из-под суетных наслоений...

Поэзия Олега Озерова – свидетельство тому.

Лула Куна

 

 

 

*    *    *

Ты мне дана, мне явлена как свет,

Которому нет смысла изменяться.

Как солнца луч, приносишь ты рассвет,

И в золоте его могу я подниматься,

 
Небо синее было тогда Печать Email

АФЛИК ОРАЗАЕВ

 

 

Оразаев Афлик Пшимахович родился 23 ноября  1947 года в селении Верхний Куркужин Баксанского района Кабардино-Балкарии.

После окончания средней школы  работал на стройке. В 1966-68 годах служил в рядах Советской Армии.

В 1971 году  поступил  на филологический факультет КБГУ. Отучившись  три курса,  Афлик Оразаев оставил учебу в КБГУ и в 1973 году поступил в Литературный институт им. М. Горького при Союзе Писателей СССР в Москве.

 
Подарок из Владикавказа Печать Email

Асет МУРТАЗАЛИЕВА

У деятелей культуры Чеченской Республики много друзей, живущих за пределами республики. Это и понятно. Ничто не сближает людей разных национальностей, как культура, являющаяся выразителем самых высоких проявлений человеческого духа. Музыка, танцы, литература, песни, изобразительное искусство – кого могут оставить равнодушным произведения творцов прекрасного?!

 
Что нас роднит Печать Email

Леча Ясаев

 

Тайсир Мухамедович Жамбиков родился 09.07.1965г. в Сирии, г. Кунетра. Позже переехал с родителями в Россию, в Кабардино-Балкарскую республику – в село Аргудан. В 1973 поступил в школу-интернат в городе Нальчик. В 1983 окончил школу. В том же году поступил в Ленинградское мореходное училище Министерства морского флота. В 1985 году приехал на практику в Латвию в город Вентспилс. Этот маленькой город очень понравился Тайсиру. После окончания мореходного училища, в 1986 году, Тайсир переехал в Вентспилс на постоянное место жительства. Начал работать в Вентспилсском порту и расти по карьерной лестнице. В это же время Тайсир заочно учился в С.-Петербургской Государственной морской академии имени адмирала С.О. Макарова и 22.03.1999 года окончил академию, получив квалификацию «инженер по организации и управлению морским транспортом». В 2000 году стал заместителем директора эксплуатационного департамента. На этом Тайсир не остановился. В 2012 году Тайсир получил уже 2-е высшее образование в сфере юриспруденции, окончив Балтийскую международную академию в Риге. Тайсир был очень эрудирован, решал любые проблемы, никогда не боялся идти против течения, поэтому огромное количество людей шли к нему за советом и помощью. В любых ситуациях Тайсир подавал руку помощи людям. В 1999 году у Тайсира обнаружили страшную болезнь. Несмотря на то, что последние годы жизни он был очень болен, он продолжал помогать людям. Так же Тайсир оказывал материальную помощь людям, болеющим онкологией, занимался благотворительностью. В течение долгого времени Тайсир боролся со своей болезнью, никогда не опускал рук. Ушел из жизни Тайсир 19.06.2016 года в Вентспилсской больнице.

 
Остановись. Оглянись... Печать Email

Седа Муртазалиева

 

 

 

Утро. Кто-то торопится в школу, кто-то – на работу, кто-то распивает горячий чай или кофе, а кто-то просто смотрит телевизор... и так изо дня в день. Все мы спешим куда-то, лишь фиксируя уходящее время. Но этот ритм нарушается случаем.

 
Деса ду дуьне Печать Email

Болтукаева Лиза

 

Кхин гур вац б1аьргана аьлча –

Хала ду дагна и лан.

Мел дукха хан зама яьлча,

Дицлур дац юьхь-сибат хьан.

 
Милой Бабуле Печать Email

Зарина Абдурахманова

 

 

 

 

Я скучаю по тебе, бабуля, хоть и не знакома с тобой.

Часто прошу маму рассказать о тебе…

 
Дождливым вечером. В родном краю Печать Email

Антон Лукин



Антон Лукин. 30 лет. Живет в селе Дивеево Нижегородской области. Автор 9 книг прозы. Член Союза Писателей России.

Печатался в периодических изданиях: «Наш современник», «Молодая гвардия», «Север», «Дальний восток», «Южная звезда», «Огни Кузбасса», «Огни над Бией», «Литературная учеба», «Алтай», «Литературная газета», «День литературы», «Московский литератор» и др. В 2012 году стал лауреатом премии им. Андрея Платонова «Умное сердце» (рассказ «Жених из райцентра»).

В 2012 году стал дипломантом Всероссийской премии «Золотой Дельвиг» (книга «Самый сильный в школе»). Гран-призер литературного конкурса «Хрустальный родник» 2014г. (г. Орёл). Лонг-листер премии «Ясная поляна» 2014г. Финалист Южно-уральской литературной премии 2015 г. (Челябинск).

 
Йоккхачу Софин къайле Печать Email

Карлюкевич А.Н., «Седа» («Звязда») Зорбанан ц1ийнан директор-коьрта редактор, «Седа» («Звязда») газетан коьрта редактор

/Минск, Беларусь/

 

 

/Туьйра/

 

Балхо дикка г1елвинера Шабарш. Жимачунна ч1ог1а ца лаьара зингател т1аьхьависа.

Ткъа уьш-м хьаьвди-девдий лелаш, эццахь капитанна Вероника дага а еъна ойла хилира: «Цуьнга а зингатий т1аьхьа-м дитлур дацара!..» Уьш-м т1ах-аьлла а, каде а белхалой ма барий.

Амма Шабарша а цхьаъ ца деш 1аш вацара. Цо – йоккхачу Софин хьехарца – сеничуьра жима литт юккъера доций бецан хелигаш лехьош шен керлачу накъостана кхоьхьура. Цо цаьрца говза херонаш д1акъовлура. Гуш дара, туьйлигчохь дог1анах ч1огг1а кхоьрийла.

 
Призыв Вселенной Печать Email

Николай Фёдорович Милиди – писатель, поэт, драматург, переводчик.

Родился 26.04.1936 года в ауле Тахтамукай Тахтамукайского р-на (Краснодарский край).

Лауреат премий «Лига Мира» Республики Адыгея за 2008г. и муниципальной г. Майкоп имени братьев Соловьёвых за 2015г.

Его поэтическое Слово возникает в шелесте трав, в искренности раскрытого сердца, в блеске восторженных глаз, в печали мятежной души...

Член Союза Российских писателей, ответственный секретарь АРО СРП.

Николай Милиди

 

 

НЕ ЗОВИ

 

В отраженье зеркальной воды

Серебром тихо плещутся ветлы.

В час заката вечерней зари

Их баюкают тёплые ветры

 
Дог кховдийра ас Печать Email

Атаева Гёгюрчюн /Дег1аста/

 

 

 

Г1умкийн маттера нохчийн матта яьхна

РД Хасав-Юьртара юккъерачу ишколера

нохчиийн меттан, литературин хьехархочо

Татаева Хьурматас

ДЕН КОШТ1ЕХЬ

 

Со еа тахна а хьан кошт1е, дада,

Эзарза еъча а дог доьлху, 1ийжа.

Эзар шад кийрара басталац суна,

Эзарза дахарехь со гал а яьлла.

 
Матери Печать Email

Якуб Патиев, главный редактор общенациональной газеты «Сердало» /Ингушетия/

 

 

 

Ты прости меня, родная,

Чем утешить, не пойму.

Сколько лет живешь, скучая

Ты по дому своему…

 
Рассвет Печать Email

Николай Балицкий

 

Балицкий Николай Николаевич. Родился в 1954 году в г. Старый Крым, тогда еще Крымской области. Проживаю в городе Симферополь, Республика Крым. Образование высшее, в 1981 году окончил Львовское высшее военно-политическое училище, факультет культурно-просветительной работы. В 1996 году – Славянский международный институт управления, бизнеса и права, экономический факультет. По специальности – менеджер-организатор производства. Отслужил 29 лет в Вооруженных Силах, был начальником клуба, пропагандистом, командиром роты, заместителем командира части по воспитательной работе, начальником парашютно-десантной службы. Завершил службу в звании подполковника. После выхода на пенсию работал в различных торговых предприятиях на руководящих должностях. Женат. Имею троих детей. Писать начал пару лет назад, пробую печататься с конца декабря 2015 года.

 
Шоколадный символ воли Печать Email

Фёдор Ошевнев

 

Федор Михайлович Ошевнев – прозаик, публицист, журналист. Родился в 1955 году в г.Усмани Липецкой области. Окончил Воронежский технологический институт (1978г.) и Литературный институт имени А.М. Горького (1990г.). Майор внутренней службы. Член Союза журналистов России. Член Союза российских писателей. Автор девяти книг: семи прозы и двух публицистики, а также более ста журнальных публикаций прозы в следующих периодических изданиях: за рубежом – русскоязычные журналы «Edita» (Германия, Вестфалия), «Процесс» (Чехия, Прага), «Лексикон» (США, Чикаго), «Русский глобус» (США, Чикаго), «На любителя» (США, Атланта), «Жемчужина» (Австралия, Брисбен), «Артикль» (Израиль, Тель-Авив), «Начало» (Израиль, Ашдод), «Новая Немига литературная» (Беларусь, Минск), «Мир животных» (Беларусь, Гомель), «Новый свет» (Канада, Торонто), «Книголюб» (Казахстан, Алматы), «Пять стихий» (Украина, ДНР), «Звезда Востока» (Узбекистан, Ташкент); в центральных изданиях – «Литературная учеба», «Молодая гвардия», «Смена», «Литературная Россия», «Воин России», «Жеглов, Шарапов и К0», «Мы», «Наша молодежь», в региональных изданиях, а также интернет-журналах.

 
Если даже на верблюде... Печать Email

Увжук Тхагапсов

 

Увжук Аскербиевич Тхагапсов родился 14.08.1961г. в старинном черкесском ауле Али-Бердуковском (Хахандуково), Хабезского района, Карачаево-Черкесии. В 1992г. окончил КБГУ (отделение кабардинского языка и литературы). Будучи студентом, он в русскоязычной газете «Советская молодежь», где работал штатно, выпускал отдельную страницу «Родник» на кабардино-черкесском языке. В 1990г. был принят в Союз журналистов СССР. После университета совмещал журналистскую работу с педагогической. В 1996-1999гг. работал редактором газеты «Хасэ». До назначения главным редактором-директором (июль 2003г.) государственной республиканской газеты «Черкес хэку», работал в газете Правительства и Парламента КБР «Адыгэ псалъэ («Адыгское слово»). Член Союза писателей РФ (с 2003г.). Автор книг: «Дуней гущэ» («Колыбель мира») – 2001г., «Тхьэм и бынхэр» («Дети Бога») – 2007г. Соавтор сборника «Шыхулъагъуэ» («Млечный путь») – 2002г. Увжук Аскербиевич занимается также и профессиональной переводческой деятельностью. Ему принадлежат переводы на черкесский язык аварца Абдулы Даганова, чеченца Лечи Ясаева, карачаевца Азрета Акбаева, русского поэта Ивана Щелокова, незабвенного армянина Крикора Мазлумяна и многих других талантливых поэтов и писателей. За активную журналистскую деятельность и плодотворную работу неоднократно награждался Почетной грамотой Президиума Народного Собрания (Парламента) КЧР и различными ведомственными Грамотами и Дипломами. Заслуженный журналист Карачаево-Черкесской Республики. Заслуженный журналист Республики Адыгея.

 

 

/Сатира/

 

 

Мне нравится ходить пешком, потому что говорят, что это полезно для здоровья. Утром пешком хожу на работу, в обед возвращаюсь пешком, после обеда на работу снова пешком и, конечно же, вечером возвращаюсь так же пешком. Так проходят дни… то есть проходили. Теперь не знаю: ходить мне пешком, как и раньше, или ездить на машине. Ни тому, ни другому не доверяю. Мог бы и не выходить из дому, славу Богу, получаю пенсию, но вряд ли я выдержу телевизор. Никак не можем найти с ним общий язык. В выходные дни, когда я нахожусь дома, за несколько часов это злое изображение человечества под названием телевизор надо мной успевает так поиздеваться, что потом я начинаю зарываться при любом шуме, как необъезженный скакун начинает беситься при любом шорохе. Резко закричит ребенок или, не дай Бог, кто-то пустит петарду, мое тело самостоятельно, автоматически находит укрытие. Бывает на улице, что таким укрытием становится совершенно невинная женщина, чей сыночек просто проколол резиновый шарик. Становится неудобно, но бывает, что получаю в физиономию кулаком размером с кулак Валуева… От женщины. Но я очень осторожный. Видимо, был. Говорят же, что осторожность и страх – разные чувства. Но они у меня объединились в одно. С недавнего времени…

 
Дому отчему верность храня Печать Email

Валентина Дмитриченко

 

 

Дмитриченко Валентина Гапуровна.

Родилась в с. Лузинка Северо-Казахстанской области. Предприниматель.

Живёт в г. Невинномысск Ставропольского края.

Член Союза Писателей России. Автор четырёх поэтических сборников: «Выбираю любовь», «Подкова на счастье», «Продолжается жизнь», «Звезда в колодце».

 
<< Первая < Предыдущая 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Следующая > Последняя >>

Страница 1 из 11
©НАНА: литературно-художественный, социально-культурологический женский журнал. Все права на материалы, находящиеся на сайте, охраняются в соответствии с законодательством РФ. При использовании материалов сайта гиперссылка на сайт журнала «Нана» обязательна.