http://www.nana-journal.ru

Мы в соц.сетях

ЧИТАТЬ ОНЛАЙН


Стихи и проза Печать Email

Арсалиева Люба

Буьйсанах дахар тардели

* * *

Со юхайог1ур ю,

юха а хьан дуьхьа яха,

Со юхайог1ур ю,

сох дисна къардина дахар,

Со юхайог1ур ю,

син т1емаш даржийна маьрша,

Со юхайог1ур ю,

1уьйренца сирла са даьржаш.

 

 

Юха а ехар ю,

юха а хьуна беш хастам,

Юха а ехар  ю, дицдина цкъа вовшех къастар,

Юха а 1емар ю къайлаха хьан лорах лиэла,

Юха а гечдийр ду, хьан къинош дерзадан меле.

 

Юха а д1аг1ур ю, кхин хьуна новкъа ца йолуш,

Юха а д1аг1ур ю, кхин хьоьга дош а ца олуш,

Юха а д1аг1ур ю, азаллехь маьрша са эца,

Кхин цкъа а юха ян, кхин цкъа а хьо юха веза.

 

Авторский перевод:

 

Я вернусь, чтоб опять эту жизнь

для тебя лишь прожить,

Я вернусь в этот мир,

я смогу даже смерть победить,

Я вернусь, распахнув крылья вечной души,

Я вернусь на рассвете прекрасной зари.

 

И опять буду жить, и опять лишь тобой дорожить,

И опять буду жить, про разлуку на время забыв,

И опять научусь за тобой твоей  тенью ходить,

И опять я прошу, чтоб грехи твои все искупить.

 

И опять я уйду, для тебя незаметною став,

И опять я уйду, даже слова тебе не сказав,

И опять я уйду, у судьбы ещё жизни просить,

Чтоб вернуться опять, чтобы снова тебя полюбить.

 

* * *

Ас х1инца муха вицве, ала, хьо?

Хьан б1аьргаш чохь бу гуш сан ц1ена тешам..

Ткъа хьалха санна яхалур яц со,

Хьулбина даг чохь хьоьга болу безам.

 

Ас х1инца муха вицве, ала, хьо?

Хьо къайле ю, цхьа къайле, евзаш йоцу…

Цхьа ларамаза вовшехдовларо…

Вай къастар хили, бахьана а доцуш.

 

Ткъа х1инца муха вицван веза хьо?

Ахь ала соьга, иза-м хаац суна…

Ас, мухха а лайна, ловр ю и сайн чов,

Я мухха а дина, гечдан мега хьуна.

 

Делахь а, муха вицван веза хьо?

З1аьнарш а яржош, еъча сирла 1уьйре,

Ас юха а лоьху цунна жоп:

Хьо уллохь воцуш со яхалур юй-те?

 

Авторский перевод:

 

Как мне, скажи, тебя забыть?

В твоих глазах - моя надежда...

Я не сумею жить, как прежде,

Тебя пытаясь не любить.

 

Как мне, скажи, тебя забыть?

Ты - неизведанная тайна...

Мы встретились с тобой случайно -

И так нелепо разошлись.

 

И как теперь тебя забыть?

Ты подскажи, я не умею...

Я как-нибудь переболею,

И может быть, смогу простить.

 

И всё же, как тебя забыть?

В лучах предутреннего света

Я всё ещё ищу ответа:

Смогу ли без тебя прожить?

 

* * *

Моё сердце в клетке на замке,

А душа забилась в уголке.

Упорхнуть бы птицей далеко,

Улететь бы в небо высоко.

 

Где лишь светят звёзды и луна,

Где земля лишь издали видна.

Обрести навеки там покой,

Забывая про земную боль.

 

Вместе с небом чувствовать рассвет,

Уберечься от ненужных бед.

Пусть к земному потеряю след,

Ни надежд, ни сожалений нет.

 

Распахнув изящные крыла,

Затеряться в нежных облаках.

Света солнца чуть и чуть тепла,

Чтоб душа согреться бы смогла.

 

Звёзд коснуться и луну обнять,

Не бояться с высоты упасть.

Может быть, смогу на небесах

Стать другою, даже лучше стать.

 

* * *

Буьйсанах дахар тардели,

Мехаш ду хьийзаш...

И бала суна-м базбели,

Ткъа х1ун дан деза?

 

Мохехь г1а санна эгайо,

Шеконо лоцу.

Со иштта кхин-м ца яхало,

Эшац хьо воцург.

 

Тилъелла, ас йо ойланаш,

Миноташ уьду.

Дог хьере хилла деттало,

Лазамо къуьйлуш.

 

Цхьа тамашийна ловзар ду,

Чаккхе а йоцуш.

Цхьа-ши ког баккхахь, со хир ю

Ялсмане кхочуш.

 

Хьо волчу йог1у ойланехь,

Г1енашкахь, тилла.

Ткъа, лаахь, х1уттур не1аре

Со, малик  хилла.

 

Сайн до1анашца эккхор бу

Хьуна болу кхерам...

Ткъа, лаахь, со д1аер ю

Хьан некъа т1ера.

 

Йист йоцу г1айг1а даг чохь ю,

Дегбаам 1ийжа.

Дерриг а х1инца х1ун бен ду...

Г1о хир дац х1инца.

 

Вайх х1ораннан а шен некъ бу,

Шен-шен ду дахар.

Ткъа муха иштта д1аг1ур ву,

Ша ц1ергахь вагош?

 

Мел хиллачух меттиг яц со

Бехке ян езна...

Амма хьо суна даггара

Даима везна.

 

Авторский перевод:

 

И жизнь померкла,

словно ночь...

Подули ветры.

Мне эту боль не превозмочь,

Но что поделать?

 

Дрожу, как листик на ветру,

Берут сомненья.

Я жить так больше не могу,

В тебе спасенье.

 

И мысли загнаны в тупик,

Бегут минуты.

И сердце бешено стучит

От этой муки.

 

Какая странная игра,

Не видно края...

А мне бы сделать два шага -

И я у рая.

 

К тебе я мысленно лечу

Сквозь сны... Не веришь?

А хочешь, ангелом войду

В твои я двери?

 

В своих молитвах разведу

Твои тревоги...

А хочешь, навсегда уйду

С твоей дороги?

 

В душе безмерная печаль,

Обида гложет.

Мне ничего уже не жаль,

Да не поможет.

 

У каждого свои пути,

И жизнь другая.

Но как от этого уйти,

Себя сжигая.

 

Мне не в чем упрекнуть себя

Во всём, что было...

Но я действительно тебя

Всегда любила.

 

* * *

Нет, я не сожалею ни о чём,

Что не сложилась жизнь, как мне хотелось,

Что часто жизнь до болевых пределов

Наотмашь била по лицу хлыстом.

 

И не жалею я ушедших дней,

Их наполняли лишь мечты и грёзы,

На самом деле их реальность - слёзы…

И оттого на сердце лишь больней.

 

Я даже не жалею о любви,

Что до сих пор в душе моей осталась.

Мне от неё одна лишь боль досталась

Да сердце, обожжённое в груди.

 

На миг забывши иль устав идти,

Я оглянусь на прожитые годы,

Сквозь пройденные тяжкие невзгоды,

На то, что так и не смогла достичь.

 

А я б смогла, да не хватило сил,

А я б сумела - не хватило воли…

Смиренная обманчивая доля -

С ней слишком трудно по земле ходить.

 

Да стоит ли такую жизнь жалеть?

Она меня ни разу не жалела…

Я ей наперекор пойти не смела…

Теперь она смеётся мне в ответ.

 

* * *

На землю тихо падает листва,

Печально бродит осень по аллеям.

А в памяти забытые слова

Звучат так сильно, что душа немеет.

 

Дождя слезинки с неба упадут,

Забьётся сердце трепетно и гулко…

Я осени довериться могу,

Она моя надёжная подруга.

 

Я вместе с нею чувствую, люблю,

Дышу, страдаю, плачу и порою

О невозможном я её молю,

Чтоб научилась я не жить тобою.

Чтобы сумела позабыть тебя,

Из сердца вырвать, вычеркнуть из жизни...

Но шепчет осень грустные слова,

 

Перед любовью и она бессильна.

 

* * *

Я уже не надеюсь на милость судьбы,

Видно, ждать не осталось ничего от любви…

По дороге беспечной в жизнь другую войду,

Где, хотя не с тобой, своё счастье найду.

 

Ты так близко-далёко, между  нами стена,

Необъятная пропасть, а вокруг темнота.

Нам бы за руки взяться и друг друга обнять,

Но стоим у обрыва, мы боимся упасть.

 

И отречься от мира, что к страданиям глух,

Где святую любовь выставляют на суд,

И в бездонных глазах немые слова…

Я хочу быть с тобой, но цена какова?

 

Моё сердце возьми, положи на ладонь…

В нём и холод тоски, и любви в нём огонь.

Ты дыханьем любви его нежно накрой,

Я почувствую дрожь, я пойму, ты со мной.

 

Я закрою глаза, я ослепну на миг,

Я отдамся мечте, будто в ней моя жизнь,

Я судьбе прошепчу: «На мгновенье постой!»,

Я останусь одна без тебя, но с тобой.

 

 

 

Дадаева Субара

БОЛЬ

Осень. 03.11.2003 года. На ветках - одна желтизна. Все вокруг завалено опавшей листвой. Легкий ветер, нежно и не спеша, словно извиняясь, качает ветки и собирает всю золотую листву, и те, печально кивая в знак согласия, расстаются со своими яркими нарядами – до весны.

День был ясный и тихий, все радовались осеннему солнцу, которое, словно спеша поделиться последним теплом перед наступлением зимних холодов, ласково обнимало прохожих своими уже совсем не жаркими лучами. Я смотрела на небо. Облака - словно лебеди - выстроившись в один ряд, проплывали над землей, открывая чистое и голубое небо. В такие минуты я всегда мысленно отдаляюсь от всех земных забот, от суеты и начинаю чувствовать и понимать необъятную красоту природы, которую нам дарует Единый Бог-Аллах. Как хочется, чтобы всегда над нами было такое чистое и спокойное небо, чтобы был мир на всей большой Земле и чтобы сердце радовали удача, счастье, любовь твоих самых близких людей.

Но почему-то у меня в этот раз все было по-другому, я никогда не забуду эту осень и этот день, потому что в этот день я потеряла Маму. Смерть подобралась украдкой, без малейшего предупреждения, сердце сковал холод, я начала чувствовать непонятную вину перед ней, и еще с того дня я начала остро чувствовать всю временность и непрочность своего пребывания на этой земле.

Мама – это открытый мир добра, тепла и света, это самое святое, что у нас есть, только все это мы понимаем слишком поздно. Рядом с ней я не знала ни страха, ни печали, ни забот. Ощущение радости во мне рождалось, когда на лице моей мамы появлялась улыбка, и я чувствовала себя под небесным контролем, потому что она в каждой молитве просила для нас здоровья, удачи, радости и счастья в обоих мирах. Ее негромкая, благородная и нежная речь в редкие минуты наших откровений придавали мне уверенность и твёрдость, необходимые для того, чтобы осуществить все, что я задумаю.

От мамы, из самой глубины души, сердца, шло тепло, она на расстоянии чувствовала мою боль, тоску и мои слезы. Но сейчас, когда прихожу в родительский дом, я медленно и тихо прохожу по глухим, знакомым сердцу комнатам. Только из каждого угла веет каким-то непонятным и пронзительным холодом, холодом, от которого никуда не спрячешься... У меня сжимается сердце, я начинаю ощущать пустоту, страшное одиночество, мне не хватает какой-то святой теплоты. Когда на сердце бесконечно давят грусть, тоска, одиночество и внутренний голос постоянно повторяет, что я разлучена в этом мире с единственным человеком, любившим меня всю мою жизнь - со дня моего рождения… Когда человеческое существо ввергнуто в такую бездну отчаяния, у него нет иного спасения, как только его твердое и мужественное смирение. Я раскаиваюсь в своем отчаянии, ибо оно не угодно Аллаху. После такого искреннего раскаяния я стала ощущать удивительную легкость на сердце,  почувствовала, что Всевышний Аллах смилостивился и просветил меня. Мама, ты во мне будешь жить, пока я живу и дышу на этой земле. Я прошу у тебя прощения за каждое неправильно понятое тобой слово, за каждое неверное движение, за каждый холодный взгляд….. Все, о чем хочу попросить я каждого сына и каждую дочь – ежечасно, ежеминутно учитесь ценить, уважать, беречь, любить Маму и Даду, чтобы потом ни о чем не жалеть.

Кто-нибудь, повторите, прошу,

Хоть на час,

ну, хотя б на минуту,

Мамы милой моей теплоту

И с меня все невзгоды снимите.

Кто-нибудь, как она,

мне скажите:

- Дочь моя, как тебя я ждала…

Для тебя, от зари до заката,

Я удачу и счастье звала.

Кто-нибудь проводите меня,

Как она провожала любя.

Тень ресниц мне ее подарите

И спасите от жаркого дня.

Кто-нибудь, я прошу,

улыбнитесь

Так же, как только мама могла,

Светом солнечным

в сердце зажгитесь,

Чтоб любовью дышала душа.

Кто-нибудь

постарайтесь коснуться

Лба прохладой маминых рук,

Чтоб смогла

в нежность я окунуться,

В неразрывный

семейный наш круг.

Ну, пустите, хотя б кто-нибудь,

Вы до сердца лучистую нить.

Так умела лишь мама моя…

Чтоб я ночью спокойна спала.

Лишь вчера я была озорной,

Весела и беспечна - дитя.

Но разлука – навеки – с тобой

Сединой одарила меня.

Много, мама, на свете  людей

Добрых, искренних,

светлых – поверь.

Но никто не откроет мне дверь

Так, как ты открывала… теперь.

Видит Бог, моя милая мама,

Здесь, на этой планете большой,

Я искала укромное место -

И нашла на могиле твоей.

Пусть Единый

мне слезы простит,

За отчаянье строго не спросит.

Мне хватает смиренья,

и все же –

Рана в сердце еще кровоточит...

Повторить мне

любовь твою, мама,

Знаешь,

так ведь никто и не смог…

Утешаюсь лишь

будущей встречей

За чертой,

как настанет мой срок.

Без тебя

дальше жить в этом мире

Да поможет мне –

Милостью – Бог.

В мире том

лишь познаю всю тайну

Той любви,

что другой дать не смог.

 

 

Дажаев Гилани

Сийделахь, латта!

Бераллехь левзина,

ТІех дезна суна,

Хийла кІант хьулвина,

Дай баьхна латта.

Хьуна гІо эшначохь,

Сайн са ца кхоош,

Хьан дуьхьа цІий Іанош,

Кийча ву гІатта!

 

Йижарша сий дина,

Вежарша лардина,

Хийла тІом хьийзина

Дай баьхна латта,

Халачу цу тІамехь

Даьндарго лаьцча,

БІаьхочун хьанал цІий

Хуьйдина латта.

Буьрсачу Іожаллех

Ца кхоьруш, кІентий

 

Цхьабосса гІевттина,

Лардеш шайн латта,

ТІаьххьара цІийн тІадам

Хьан дуьхьа Іано

Кийча бу хьан кІентий,

Дай баьхна латта.

 

МостагІчун даьндарго

Лаьтта вожийча,

Мерзачу шен сих

Вала дац атта.

Хьан дуьхьа къахьоьгуш

Іожал тІеэцначун,

Даггара ас доьху,

Сий делахь, латта!

 

Даймахках лаций дийца

 

Дийцахьа, дийцахьа, нана,

Дайнарш а, лайнарш а дийца.

Даим со хьегначу хийла,

Даймахках лаций ахь дийца.

 

ДІайоьду хан-зама генна,

Юхайоьрзуш ма яц и яхча,

Шен Даймохк ма беза хьанна а,

Массарначул чІогІа и - суна.

 

Шовдано шур-шур деш хийла,

Хабарш до цо моттало.

Лаьмнашка

бІаьрг тоьхча гІийла,

Даймехкан сурт хІоттало.

 

Геннара бІаьрг тоьхча хьоьга,

Хьо ирсе ма хетало.

Даим схьахьоьжуш соьга,

Кийрара дог сан деттало.

 

Суьйранна бузучу малхе,

Маршалла доуьйту ас.

Даггара мерза маршалла,

ДІаэций, дог хьаста сан.

 

Яздархо Абузар

 

Хьан «Еха буьйсанаш»

ма йоца хийти,

«Лаьмнашкахь ткъес» детташ,

турпалхой оьгуш.

Хьан «Дорцехь» хийла кІант

лаьтта ма вуьйжи,

Къоман юьхь осала

ца гайта гІерташ.

 

Дуьненахь хьо мел ву,

хьоьха бІаьрг бузуш,

Тхан дайша хьегна къа

тхуна схьадуьйцуш,

Ваьцна хьо халкъана,

ца кхоош къолам,

Цундела хета хьо

лекхачу ломмал.

 

Къонахийн могІарехь

меттиг ахь яьккхи,

Исторехь къоман сий

ахь лакхадаьккхи.

Цундела ду-кх тхан

хьоьха дог дузар,

Яздархо, нохчийн воІ –

Къонах Абузар!

 

Дохкояла, Нана

 

Нана, сих ма лохьа,

ТІаьхьенах хьо кхета,

ДІаяха сих ма лохьа,

Берийн аз ма дека.

 

Хьуна цатам хуьлий

Хууш ма ду, Нана,

Массо стаг велхавеш,

Иштта йоьду-кх зама.

 

Массо ханна хьо гІайгІане

Ма хилахьа, Нана,

Хьо гІайгІане шена гича,

Берехь хуьлу бала.

 

Хьо йолу де тхуна

Хета йоккха гІала.

Цкъа а, тхан дог дохош,

ДІагІур ю ма ала.

 

Хьол а деза тхуна,

ХІумма а ма дац, Нана,

Собардехьа, Нана,

Ца йохош тхан гІала.

 

Цхьана хІумнах бахьна дай,

ДІа ма гІохьа, Нана,

Дуьсучу берийн ойла яй,

Дохкояла, Нана.

 

БІаьсте

 

Нохчийчоь баьццарчу

Духарца кхелина,

Шовданан татол чу

Маьлхан нур даржийна,

Дерриге жилІалам

Цхьана басе дерзийна,

Еъна схьакхечи хьо,

Баьццара бІаьсте.

 

Ламанан баххьашка

Маьлхан нур кхарстийна,

Цу хьаннийн Іаннашка

ІиндагІаш хІиттийна,

Дерриге олхазарш

Махка схьагулдина,

Ма хаза къеги хьо,

Сатиссина бІаьсте.

 

Можачу зезагца

Бай хаза кхелина,

Аренца кхиъна бай,

Куц хаза нисбина,

Дерзинчу дитташ тІе

Духар а дуьйхина,

Ма серлаели хьо,

Бос хаза бІаьсте.

БІОВ

 

Мацах цкъа

Ден-дайша

Йоьттина

Хилла

Гу лакхахь,

Лаьмнашца,

Шираллин

БІов.

Уьш леташ

Цигахьа

Дерзийна

Хилла

Шаьш лечохь,

Уьш лечохь

Къизаллин

Дов.

 

БІов тІера

Мохь тоьхча,

Хьун екош

Хилла

Олхазарш

Къахкадеш,

Хозуьйтуш

Зов.

Олуш ма-хиллара,

Сай къаьхкаш

Хилла,Са дадош,

ДегІ дадош,

Ца йойтуш

Чов.

 

Дендайша

Шайн куьйга

Нисъеш

И йоьттина

Гу лакхахь,

Лаьмнашца,

Шираллин

БІов.

БІешерашкахь

Ца хаьрцаш

ХІинццалц

И лаьттина.

ХІинца а

И лаьтташ

Сов чІогІа

Тов.

 

БІов юттуш

ТІулгаш а

Цара хьокхуш

Хилла.

Бохь а,

Сенаш а

Нисдича-м,

Тов.

ТІулг хьокхуш

Коьртаниг

ГІайракх а

Хилла.

Оьшучохь

Лелийна

Болатан

Ков.

 

 

 

MaDino

Помнить, как всё начиналось...

Мы все одной крови.

Мы дети Ноя.

*  *  *

Забудешься

Будешь забыт

 

В  закрытую форточку птахою биться

Осколком брильянта тонуть в океане

Подснежником в грязи затоптанным быть

И помнить

Как все начиналось

 

*  *  *

Отшельник

Ты прошел нелегкий путь

Забудь мученья

Срок дороги пусть скоротают думы

Ты жизнь прожил в раздумьях о вечности скитаний

Ты путь прошел по миру одиноким

И знал о том

Луны тропа твои года не станет измерять

И звезд не трогают твои мольбы

Ветра сотрут ступней кровавый след

Остался ты один

Развеялся твой прах

Путь долгий

Что тебе он дал?

Готовность пережить свою кончину?

 

* * *

Ненавижу

Вижу вечное пламя над головами

Свет от мертвых планет

Нет

На свете жизни нет

Обнимая дрожащие колени

Мне лень бороться с мировыми проблемами

Я капля энергии

 

* * *

Истрепанные голосами ветра

Плывут слова мужей во времени

И в души чад вдыхают чистоты крупицы

Тех лет

Когда мы знали грани

 

* * *

В зеркальном отражении мы видим настоящее,

И тянет нас в ушедшие года.

Мы день за днем бежим скорее к цели.

Дойдя, жалеем, что не продлен наш путь.

 

* * *

Мы видим достиженье первой цели…

Оно заводит  нас в игру.

Азартом закипает сердце,

И целью жизни станет цель сама.

 

* * *

В любви

как в омуте

мы тонем

Мы растворяемся

в любви

Мы душу

то теряем

то находим

Не замечая

как слабеем мы

А притяжение земли

Из Колбы высыпает Время.

 

* * *

Сидишь у окна

а ветер гоняет листву

ты просишь у Бога дать искру надежды

в траве какие-то блики

нет это не знак

то окна  раскрытые ветром

а люди куда-то спешат

тебе надоело

в листву пробиваются лучики света

по небу плывут облака

носимые ветром прохладным

первая капля дождя

стекая с окна

вбирает уличную пыль

вторая

по следам сестры

бежит быстрее

как странно длятся сутки

они то растворяются в минуте

то тянутся

как Млечный Путь

а люди все спешат куда-то

 

XXI век

 

Учить выживать

Рожденных изгоями -

Долг отцов - дань традиции

Быть а не казаться

Казаться чтобы быть

Возвышенье стихийного имиджа

Как - кого - подчинить - и чьей воле

Демократия  мира

 

Старый мир так  устал от людских повторений

 

* * *

Тонкой стрелой путь наш далекий.

Долгим скитаньям жизнь отдана.

Правда уже не имеет значенья.

Души свои нам уже не спасти.

 

* * *

Капельки росы омывают розы на рассвете.

Днем полакомятся пчелы порошком пыльцы.

 

Вечер.

Медленно скатилось с горизонта солнце.

Закрываются в бутоны алые  цветы.

 

* * *

Долгие годы потратили мы,

Суть познавая жизни своей.

Суть же таится в самом познавании жизни.

 

* * *

Черный птичий клин

Жар уносит солнца

Дождь омоет воздух

Это день живых

 

Парусом воздушным

Уплывают  лица

В трех теченьях времени

Старый мир устал

 

* * *

Покрывало мира

Звездной нитью сшито

Купол черной ночи

Весь прострелян в сито

 

* * *

Долго завидуя жизни животных,

им подражая,

учимся мы.

Вот мы летим,

вот проплываем,

мчимся быстрей и быстрей…

Но,

сотворенные Им,

мы не сможем

мира творцами прослыть.

 

* * *

Вновь «надкусить» мы пытаемся плод.

Пробуем - снова - открыть

ТАЙНУ ЗЕМЛИ,

Тем приближая погибель свою.

 

Любовь

 

Странным чувством опьянение,

Быть рядом стремление.

Берегов отдаление.

Амур, ты жесток.

 

* * *

Нас забавляло все…

И даже время,

что  безбожно пролетало мимо.

И  то,

что к нам приходит эдакая  «взрослость»,

Учившая стремлению к стандартам,

Обманывать себя, других –

«во имя блага»

и в серых буднях видеть майскую погоду.

 

Мы потеряли все,

стремясь все получить.

Нам голубое небо –

атмосфера.

Мы звезды разделяем на созвездья,

чтоб те не просто так висели в небе,

а нам судьбу предсказывать умели.

 

Мы просчитали все.

Нам все приелось.

Когда свободно мыслить, думать по-другому?

Такие люди есть…

они за это деньги получают.

«Полет фантазий»…

довольно, это было в детстве!

На солнце пятна –

это просто вспышки.

 

…Не так давно нас забавляло все.

Мы были как цветы.

И только распустили лепестки.

Мы были так малы,

а мир - такой огромный.

Нам красное светило на щечки

рыжую пыльцу крошило,

когда хотели мы на нем те пятна разглядеть.

 

Мы замечали переливы тысячи цветов

в одной лишь капле утренней росы.

Мы так хотим вернуть то время,

но поздно…

Мы - опавшая листва,

закруженная в вихре суеты,

попавшая в поток реки

из белых и контрастно-черных полос.

 

Мы просто не поймем,

что нам не просчитать то время

и на немножечко продлить.

Да так,

чтоб и на жизнь осталось,

и так,

чтоб это было

и  не приелось…

И жизнь порадовать успела.

 

* * *

Обиды затаенные

Зажатые годами законом благородства

Забытые людьми

Нам диктовавшими погоду в нашем мире

Они растворены в натянутых улыбках

И смеют

лишь презренья искрой промелькнуть в глазах

Стихает боль и стоны рвущегося сердца

Века прошли

Их не вернуть

 

Убито все

Стальные засовы с души не сорвутся

Мы можем их крепить

……………………………………………..

- Обиды?

- Забыты внушением, что надо прощать.

Но память жива.

- А жизнь?

- Все кружит нас в пляске безумной.

 

Зиярт

 

Белые ленты

Согреты желаньем

Солнцем прожженный

Выжженный цвет

 

Узел как плата

Плата за память

День как падение

Путь к откровению

 

* * *

Долгим скитаньям жизнь отдана.

Правда уже не имеет значенья.

Души свои нам уже не спасти.

 

* * *

В холодных облаках

Застряли солнца стрелы

Которые пускал в нас Бог

Натуру зная  человечью

Читая мысли пасынков земли

Что не сумели красоту сберечь…

 

* * *

Пытаться «Быть»,

Держаться принципа «уроки дедов»

И подставлять щеку (урок пророка!).

И в голове всегда:

«Дабы вульгарным это не казалось!»

И мысли, и чувства в единый вопль слились -

Протяжный и бессмысленный.

Одно-два слова скребутся долго в голове,

Пытаясь мыслью стать,

которую ты уже не ставишь в ранг собственных.

Ты к совести взываешь тех,

что кости уж ее глодают.

 

Своим упорством

и требованием той справедливости

Терзать себя заставишь

и навсегда в числе непонятых себя оставишь

В том  мире, в котором дружбу покупают

И в спину лишь стреляют.

Ты к «Совести» зовешь людей,

что кости уж ее глодают.

 

* * *

В бездонном колодце

Тонувшее сердце

Душа задыхаясь

Просила свободы

Взойдя на вершину

Взмолился тот грешник

Корявые пальцы

Вонзив в небеса

Взойдя на вершину

Вершину прозренья

---

Цветок на вершине

Не жаждет высот.

 

* * *

Мы стали взрослее

Мы старше прежних поколений

И мудрость мы оставим детям

«В наследие»

Как обогнать сумели Зайца

 

* * *

Сыграть суждено

Мне немало ролей

В гримерной судьбы

Уже читан сценарий

 

И маски и краски

Нашли свои лица

И помнили имя

Не помня обид

 

Рисую улыбку

Я шире зеркал

И взгляд свысока

И летящие брови

 

Пойду быть красивой!

Чем дальше тем дольше

Чуть краска просохла

На масках моих

 

* * *

Ямб

 

Просвет в дверной щели

Так сильно бьет в глаза

Ты утонувший во мраке

Забытый всем и вся

 

Рассвет пробил в ночи

Сверканием луча

Дорогу в чистый мир

Дверную щель найдя

 

Поманит как щенка

Он в чистый мир тебя

Испытывать на боль

На боль от света

 

* * *

Я просто прикоснусь

Ладонями к огню

Который мир соткал

Из ощущений зримых

 

 

 

Петирова Пет1амат

Декъаза ирс

* * *

Юха а буьйса, ткъа со-м ю цхьалха,

Тийналлехь зезаго дожадо гІа.

Мел лаарх хьомсара юьхь-сибат ган,

Ца хІутту хьан амат бІаьргашна хьалха.

Маржа, ас хьоьга кховдийна ойла,

Ахь шена петоьхна ма йиси пана.

ДІадели селхана я хир дац кхана,

Кхин цкъа а хир дац вайн вовшийн гойла.

Дийцаза дисина туьйранаш кхерстар ду,

Аьхначу дешнашца кхин безам хьоьстуш.

Ткъа дегнаш вовшашка кхойкхур ду Іийжаш,

Далхош дерг вай цхьаьна цахилар хир ду.

 

* * *

Іодика йойла хьан, Іодика йойла,

ТІаьххьара сан дешнаш ду хьоьга уьш.

Ца оьшу со леха я некъаш хедо -

Вовшашца бозуш вайн хьаса а бац.

Ахь айхьа хедийна вайн мерза уьйраш,

Хьайн куьйга дагийна вай хутту тІай,

Хаалахь, ца йоллу хьох бехкаш даха,

Бертаза хьомсара хилалур вац.

Баркалла боху ас, ца лоьхуш хІилла,

Хьайн дагахь ма-дарра аларна схьа.

Шен бехк тІелаца а доьналла оьшу,

Шалхонаш безамца цхьаьна ца йогІу.

 

* * *

Ахь боху вай девза дукха хан хета,

Таръелла хьан сина шен нийса накъост.

Бераллин туьйранаш вай цхьаьна дийцина,

Къоналлин аьрхалла цхьана муьрехь яьгна.

Ас хьоьга ладоьгІу хьан дош ца хадош,

Хуъушехь вай девза дукха хан йоций,

ХІун хаьа тарлой а хьо бакълуьйш хила,

Хьан даго хьоьхуш дерг цкъа мацах хиллий.

Кхул хьалха вайн синош, цхьа кхоллам хьешна,

ДегІан чарх дІатесна паргІат а девлла,

Юха а дуьненчу даьхкина дуй а

Дийцаза дисинарг кхин дІа а дийца.

 

* * *

Йист йоцуш доккха ду дуьне,

Доза дац аренийн, мехкийн.

Адамаш ду латта хьоьшуш,

ХІора а шен ирсе кхийдаш.

 

Цхьаъ воьду зезагаш кхиош,

Ткъа кхечо хьошу уьш дера.

Цхьаъ хІутту довха дош ала,

И хадо герз айдо вукхо.

 

Ас доьху, доттагІ, хьоьга,

Довлахь а

вайн некъаш морзах,

МостагІ хилий ма хІотта,

Ма дайта хиллачун доь.

 

ДоттагІ, ма хьежа шийла,

Ларамза кхетахь со дуьхьал.

Замане шен болар дайта,

Цкъа суна делла дог дита.

 

* * *

Ма хилахьа массарна а хаза –

Массара а доху хаза заза.

Хиларх со массарна хаза,

Лепар бу сан седа цхьанна.

Ма хилахьа массаьрца екхна –

Массара а муьйлу шовда хьаьъна.

Хиларх со массаьрца екхна,

Хьаьъна дог доьллур ду цхьанна.

Ма хилахьа массаьрца дика –

Дагахь хир ву массо а хьо йига.

Хиларх со массаьрца дика,

ТІехдика со хир ю цхьанца.

Ма латтабе массаьрга безам –

Бийр бу ахь хьайн дагна Іийжам.

Латтарх а массаьрга безам,

Цхьаьнга бийр бу озабезам.

Къаставе цхьаъ иллеш дохург,

Безаман цу цІергахь даим вогург.

Къастор ву ас шен иллешца,

Шех йогу цІе сох лато верг.

ГІенан кхоьлах хьо дуьхьалхІуьттург,

Хьо гар шена доккха ирс лорург.

Лаьа суна гІенан кхоьлах,

Ас хьоьхуш берг барт хуьлийла.

Ахь «хІаъ» цуьнга алахь, цо хьо лома,

Юьгур ю-кха стигалхула тІома.

Ас  «хІаъ» аларе ца хьоьжуш,

Цо юьгийла шен кхолламе.

Цуьнга алахь ахь «хьо суна веза»,

Хетар цунна хьо шен деган зезаг.

Шега веза ас цааларх,

И кхетийла дагахь долчух.

Цо дугІур ду и ломан басахь,

Малхехь, тхилахь къегийта хаза.

Шена сох тарделлехь зезаг,

Мохехь-малхехь ца тоьхкуьйтуш,

Деган кІоргехь дІатардойла,

Нехан бІаьргах, вонах лардеш.

 

* * *

Марша Іойла, сан ойланийн эла,

КІезиг хилла вайн декъаза ирс.

Хаьа суна цунна бехк хьан боций,

Вай къастийнарг нехан лаам буй.

 

Вай хьистина чатакхийна тача,

ГІийла сега, соьца лоьцуш бехк.

Цунна хета тарло ша а бехке,

Шех тешийнарг наха дийнахь дийцарх.

 

Теш лийцина сирла шовда доьлху,

Гечдар доьхуш, гІийла беш шен узам.

Цадийцарна вайл хьалха а хийла,

Вовшех даьлла кІант, йоІ Іовжийнийла.

 

Марша Іойла, марша Іойла, везнарг,

Дог дагарах хила гІоли яц.

Вовшашка кхайкхарх хазаре сатуьссуш,

Генахь хир ду, дац кхин вовшийн гур.

 

* * *

Ца лало, доттагІ, ца лало соьга,

Гергарло хердина, хьо генавалар.

Хьомсарчу бІаьргаш чохь бендацар сецар,

Девзачу озаца шийла хьу хазар.

Ойлане юьйлу со, хьох кхета лууш,

Со бехке ю-техьа йоларна чилла?

Ларамза вас йи-те шога дош аьлла?

Я тешам байи-те, сайх чекх сагойтуш?

Я ду-те кхин бахьна, сан са ца кхуьуш?

ГІо оьшуш хьо волуш, со генахь сеци?

ГІайгІане хьо волуш, тидамза дити?

Хьо кхойкху хеззашехь, со генаели?

ДоттагІа, доттагІа, цкъа велалохьа,

КІеззигчу гІалатийн хьесап ма дехьа.

Ант доцуш доттагІа карош вац боху,

ДоттагІа, доттагІа, гечдехьа, тарлахь.

 

* * *

Ницкъ бац кхин садетта, сан гІора кхачийна,

Елхаран къурдаша гатбина кийра.

Оьший-те ас ийзо еларан пардо а

Сайн юьхь тІе, хьулдинарг къайлехь ца гайта?

Оьший-те доттагІчун бІаьргаш чу хьежа а,

Хуъушехь царах а кхин тешам боций?

ЛадегІарх пайда буй мерзачу дешнашка,

Хуъушехь уьш доций даг чуьра Іенаш?

Эхь дуй-те со елхарх, гІорасиз гайтарх суо,

Тешнабехк ца лайна, осала яларх?

Лийринчо велхор ву бохург бакъ карийча

Бехке дуй тІехбахча собаран кад а?

 

* * *

Дуьне ду гуо бохуш есаллин паналлехь,

Зама ю кІеж туьссуш масачу боларехь,

Цатемаш, даккхийдер цхьабосса кхийдорца,

Кхолламо зуьйш ду вай азаллин кхиэлаца.

Де догІу дог хьостуш, са тІома ийадеш,

Хеталуш, хьайл ирсе кхин вуй-те лаьтта тІехь.

Моттало и туьйра дахлур ду дехха дІа,

Хьо хьоьстуш къежар ю хьайн йисна оьмар.

Мел аьхна де хуьйцуш, тІейогІу буьйса,

ГІайгІанаш тІегІерта, боданах таръелла.

Сатосу, мохь аьлла валаре набарх,

Мел хилларг гІан хилла дІадаре самах.

Вайн сийлахь декхар ду дерриге лан Іамар,

Са кхиар даим цхьаъ воьлуш цахиларх.

Шен дика, ца кхоош, нахаца декъарехь,

Вон деъча а карор вуй и дайдан накъост.

 

* * *

Нана, хьан йозаллех дош яздан юлий,

Къолам а буйнахь со ойлане йолу.

Хьох олу хІор дош сайн сица луьттий,

Легашка шад хІуттий, сакарзахдолу.

 

Азаллехь лелачу хьукманца кхел нисъеш,

Массо а хІуманан рагІ кхочуш ю вайга.

Хьан бер со делахь а, хьан сих схьадаьлла,

Ткъа тахна со а ю доьзалан нана.

 

Башх-башха нислуш ду адамийн дахар,

ХІораннан шен-шен ду рицкъанаш.

Нагахь хьан ирс хиллехь тхо денна хьеста,

Сан кхаж бу сайн берех хьегар.

 

Цундела хала ду, дешнаш а кхолуш,

Нана, хьан собарна хастамаш бан.

Со кхоьру, ларамза и дешнаш гина,

Сайн бераш гІелделла ойлане довларх.

 

Ца хІутту хьан куьйгин аьхналлех дийца,

Царна а езар ю шайн ненан йовхо.

Бакъо яц хьоьга сайн гІайгІанаш ялхо,

Со гаре сатуьссуш сайх хьоьгурш хилча.

 

Нана, хьо кхетар ю латкъамаш цабарх,

Хьайн йоьІан кийрахь а дера дарц хьоькхий,

Денна а и гушшехь, ахь ботту кийра

Цо шена ца гучу берашна боттий.

 

Бохамах со ларъян гІароле хІоьттина,

Со хьоьстуш кхиийна хьомсара нана.

Бехк буьллу даций хьан, дустарш а далош,

Хьан сийнна байташ цаязъярх.

 

* * *

Декхна де кхоьлина ткъес детта доьлча,

ДогІанах хьулвала тхов боцуш висча,

Хьо цхьалха ву алий даг чу ма дижийта,

Хьоьцанна дІахІотта со йогІур ю хьуна.

Малхо тов хьийзочу арахь хьо цхьа висча,

Хьогалла кІелвисна, де эша доьлча,

Хьо цхьалха ву алий даг чу ма дижийта,

Хьоьцанна дІахІотта со йогІур ю хьуна.

ДоттагІех дІахаьдда, уьйраш а херъелла,

Белш товжо стаг воцуш висахь а хьо воьхна,

Хьо цхьалха ву алий даг чу ма дижийта,

Хьоьцанна дІахІотта со йогІур ю хьуна.

Хан-зама дІаяьлла гІорасиз хилча,

Хьо гІийла ма хила къаналла кхачарх,

Сайн шераш, ца кхоош, вайшинна декъна,

Хьоьцанна дІахІотта со йогІур ю хьуна.

 

* * *

Ца боху ас хьоьга чІабанах гІайгІанаш юца,

СовгІатна ца доьху беттаса, седарчий, малх.

Йиш елахь, деккъа цхьа бІаьргийн хьажар,

Йистйоцчу паналлин со эла таръян.

Тапалаева Аминат

ЮХЪХЬАДАЬЛЛА ТУЬЙРА

/дийцар/

Сарахь волавала араволуш вара Аьрзу. Еана кевнехь сецира девешин Волга. Тхо дистхуьллушехь, Органан хи тIе йигий, чан яйахьа кхунна тIера, аьлла цуьнга машенан догIанаш делира цо. Ден трактор бен кертахь еа чкъурга тIехь хIума хила ца Iеминчу Аьрзун самукъаделира.

ЦIахь бежана, котам кхобуш, арахь – госхозан белхаш беш, цхьацца мадар еш, гIийла-миска сискал юучу кхуьнан дех Махьруддех тера вацара цуьнан ваша ГIеза-Махьма. Иза Iаш-вехаш а, болх беш а гIалахь вара. Цуьнан дахарехь деза ши хIума дара: йогIучохь, цайогIучохь йоьхкуш галстук, нанас шен бер санна, дукха экама лелу машен.

Аьрзуй, хIинццалц кхуьнца салам-маршалла доцург, юххера гергарло ца хилла, хIара машенахь гича, дукха воккха «доттагI» хила лиъна чухиина Хьамзаттий машен йилина цIа вогIуш вара. Шиммо аьлча-м нийса хир дац и, Аьрзус йилир-кха. Ткъа Хьамзат - моттаргIанаш лелош, Iиттавелира.

Шен йолу-йоцу чIогIалла тIеелла лоькхуьйтуш магнитофон, тIехволуш мехкаршна етташ сигнал, деш цхьацца кIадбоцу къамелаш дара кхеран. ЦIа  кхача герга воьддучу хенахь дагатесира кIантана, езачу йоIана гайта хийисте  хIотта. Кхеран юьртахь хи дацара. Юьртара хи дIадаьлча, луларчу кIотара боьлхура хIорш. Цигахь хуьлу очарт аьлча а, «синкъерам» – мехкарий, кегий нах  дIагуллой. Дера виеза цига ваха, хье ца луш  цIа вогIур ву. Дукха чогIа реза хилла тIетайра кхуьнан «доттагI» а. Езаеллачу йоIана гергакхочучу хенахь, цхьанхьара Iаьршашкара деана, туьйра доьссира кхуьнан коьрте: «ДIакхаьчча, цхьа-ши гуо баккхийтина, машен дIахIоттор ю, цул тIаьхьа меллаша наьIаран бIаьрг охьабохуьйтур бу. Цигахь мел йолу йоI схьахьоьжуш хир ю. Мила ву и? Хьенан ву и? - бохуш,вовшашка хоьттуш. Ши ведар карахь, царна юккъехь лаьтташ гур ю Малика… ХIаъ! Хьо лаьттар ю хьуна иштта. ХьастагIа ловзаргахь ас хьайна тIе хабар даийтича, накъосташна хьалха юьхьIаьржа хIоттош, «реза яц» ала дезаш ца хиллера!!! ХIинца дохкояьллачух тера ду… схьа-м хьоьжу! Ца оьшу. Ма хьежа схьа, со а ваьлла дохко, айса хIетахь динчунна.

ДIахьожу нисса цуьнан бIаьргаш чу: «Iодика йойла хьан. ХIара кIант ца хилла вели хьуна». БIаьргашца Аьрзус шега аьллачух кхийтира Малика. ТIаккха, меллаша «Волгин» наьIаран бIаьрг хьалабохуьйту. Жимма лаьттий, кура, ша йолччохь чкъургашка латта охкуьйтуш, дIаоккхуьйту машен» ЭхI! Ма чогIа хир ду и! ТIаккха-м боккъал а дохко ер ю хьуна иза…

Кхуьнан хье чохь туьйра ловзушшехь, хийисте дIакхечира сай эккхийна йоьду «Волга». Амма Аьрзуна хIинца а хууш дацара шен туьйранах хиндерг. Цкъачунна схьагуш  долу сурт-м, шен ойланехь кхуо ма диллара нисделлера. Кхуьнан туьйранахь санна,  дIахIоьттинера «Синкъерам». Схьагулбеллера шина юьртара уггар хаза мехкарий. Цхьаберш кхаьрга схьахьуьйсуш а бара.

Аьрзуна дагадеара цкъа хьалха машен хьовзо езар. Цуо иза кхочуш а дира. Я тIеелла «газ» совъяьллехь а, я чкъургашна кIелахь латта ца тоьънехь а, мехкаршна гергахь доцуш, хотталахь нисделира кIентийн совцар.

Шен туьйра бIостанехьа дерзарх кхийтира, машен чохь йисиний хиъча. ГIоза ма хиларг, дийнахь а, буса а хаддаза охьаоьхучу хих хIоьттина сацкъар, кхуьнан машен чохь йиса хIоьттина хилла-кх. ХIинца неIаран бIаьрг охьабохуьйтучохь а, я Маликин бIаьргаш лоьхучохь а дацара гIуллакх. Юххехь хиъна Iийна «доттагI» а  вара реза воцуш, гIам-гIим деш. Доккха зе хуьлуьйтур дара шена Аьрзус, кхуза веана ца хилийта. Амма хIара кхузахь вара, дера вара, хоттала а вахана, машен меттах а ца йолуш… лаьтташ. ХIинца коьртаниг, кхин нахала ца волуш, оцу хотталара хьалаваьлла, мехкарий ца кхардош цIа вахар дара.

Мичара, иза-м аьттехьа а ца хиллера. ХIара хьалавала мел вуьйли а, машенан чкъургаш кхин а хоттах чуйоьлхура. Теттина, нуьцкъах я тIаьхьатесна бен  иза хьалаер ю бохург аьттехьа а дацара.

Кхуьнан дог этIо санна, кхаьрдаш, схьахьуьйсуш гора мехкарий, кегий нах. ХIан-хIа, иза дацара кхо сатиссина туьйра. ХIорш – самах гун ирча гIан-набарш яра. Аьрзуна шех боьлуш хетара, шех къахеташ хьуьйсурш а. Шех йоьлуш хетара ерриг юрт а, дерриг дуьне а.

Бацара, багош гIаттийна, ва-хьа-хьа-хьа бохуш боьлуш-м. Амма, царах цхьаболчийн бIаьргаш чу хьаьжча, доьлу дегнаш-м гуора. Царна хIун хазделла ца кхетара, воьхна, холчахIоьттина Аьрзу.

И, важа бIаьргаш! Езачу Маликин бIаьргаш…Уьш бацара боьлуш. Царна чохь кхунна цхьа гIайгIа, цхьа сингаттам хаабелира. Хьанна хаьа, царна къахетта хила а тарлора кхунах.

Амма Малика кхин кхуьнга хьоьжуш ца лаьттира. Иза, шен ведарш дуьзна, дIаяхара. ДIаяхара, шен туьйранехь шел хьалха вахавезарг Аьрзу воллушехь….Ткъа кхуьнан туьйра-м, жимма хьалхо доьхна, даьржина дIаделира, тIулган цIенкъа йоьжна ангалин пхьегIа санна.  Дика ду-кха соьца накъост мукъа а волуш хетта, вистхилира:

- Хьамзат, хIинца хIара татта ца теттича, гIуллакх хир ду моьттуш вац со.

- Деллахь, букъ дика бац хьуна сан, ан долчух тера ду суна… Сайн дегI цIа дахьалахьара соьга, -  олуш, машенара охьавоьссина, дIавахара важа.

- Юхъхьадаьлла-м даьллера хIара, девешина ма хаахьара ма-дарра хIоьттина хьал, - бохуш, Аьрзу де доьхна хьийзачу хенахь, цунна тIехIуьтту хийисте гулбелла оцу кIотарара кегий нах:

- Ахь моторана ницкъ бар эрна ду. Чухаа, хIара-м хьалайоккхур яра вай, - олий, тоттий  хьалайоккху кхуьнан машен.

Хьуна хьайна а хаале гIарадолу хилларг жимачу юьртахь. ЦIа кхаьчча, кетIахь лаьттачу девешин, буса цициган санна къаьрзина, хье тIе баьллачу шина бIаьргах кхийтира Аьрзу шена хилларг дерриге цунна хууш хиларх.

Машен бахьанехь вешин кIанте кхин башха генадаьккхина хIума ала ца хIоьттина:

- Хьо ма хьевеллера?!. Иштта хала дара и? Iаржлуш лаьтта, кхета дезаш меттигаш ма яра сан, – бохуш, ша-шега луьйш, кхин кхуьнан Iодика яр доцуш, дIавахара холчахIоьттина  ГIеза-Махьма.

- КIант, хьо оцу куршкина Iуьрг даккха-м ца гIерта, ах сахьт хан ю-кх ахь чай кегадо бохуш, Iайг хьийзабен? Вала шелдалале и малий, - олуш, шен нана Малкан балха яха арайолуш, Аьрзу самавалаза, аьлча а, меттаваза вара селхана хиллачух «лозуш», дIаяханчу ойланийн бIагорах:

«Ас хIун леладора, со хьаьнга тамашаш байта гIертара.  «Мерседес» тIехь веана юьртден кIант а ма вара цигахь, ас лелориг ца лелош, машен юьстах нахана новкъа ца хинйолчу дIа а хIоттийна, тийна-таьIна, евзачу йоIе гIиллакхехь вистхуьлуш, - тоххара шелделлачу чайнан къурдаш а деш, йоьхна ойла кегайора цо. - Дела реза хиларша, оцу кIенташа гIо ца динехь, хIун дийр дара…я, Дала тIе ма доуьйтийла, оцу хьераваларх цхьанна тIетоьхнехь… вала де ма дара. ТIаьхь-тIаьхьа марсаюьйлучу ойланаша садуура Аьрзун…

ХIорш болчу агIор машенахь кесталгIа юха ца веара ГIеза-Махьма. Я веъча а, цуьнан «Волга» хахка хьалха санна сахьаьгна вацара Аьрзу. Ма-дарра аьлча, цо и кхуьнга кхин хохкуьйтур ю ала а ца хаьара.

 

Мехкарийн дийцар

Сан нанас ца йинчу йишина Асетна

Цхьана аьхка дара х1ара.

Соьца балхахь берш цхьаццанхьа сада1а бахара. Царна юкъахь лома яха дагадеънарг со бен яцара. Баккхийчара дуьйцуш хезнера, ломахь исбаьхьа 1алам хуьлу, хьаша-да ларамца т1еоьцуш адамаш ду бохуш. Сайн дай схьабевллачу метте яхар сайн декхар хетара. Ша 1аш йолчу ден шичас Нахапус, оха цунах деца олу, со, самукъадаьлла, т1еийцира. Цуьнца 1аш вацахь а, цхьаъ бен воцчу к1анта терго йоцуш ца юьтура иза. Узуш ши етт, царна т1аьхьа ши эса, масех котам яра цуьнан кхобуш. Ц1енош кегий делахь а, бахамаш бацахь а, долуш долу х1ума цхьа Кама куьгтоьхна хилар гуш дара. Д1акхаьчначу хенахь башха дог дузуш яцара со, х1унда аьлча,  ламанхойн яртех дийцарша сан даг чохь кхоьллина туьйра  юьхьанца схьагинчу суртах декхалур ду аьлла ца хеталора. Ванах, х1ара нах кхузахь муха мега-техьа? – аьлла, ойла кхоллаелира сан урам-новкъахь а,  юьртан майданашкахь а схьагуш аддам дацара.   Тийналло хьаьшнера кхузара г1овг1а.

Новкъахь к1адъяларна, садайначул т1аьхьа, х1ума ма-кхаьллина, суна наб кхийтира. Самаяьлча, суо йижина хилла мотт д1а а тобина, араяьлча, суна цкъа а ца гина 1уьйре яра схьагуш. 1уьйренаш-м дукха гинера, амма ца гинера и 1уьйре санна ерш-м. Сийначу аренех литталуш схьадог1учу 1уьйренан ц1еначу х1авао, дег1ах хьерчаш, 1аламан аьхналла лора, ойла а цхьаьна ц1анъеш, цхьа шатайпа синхаамаш кхийдабора. Ванах, х1ара селхана оццул сингаттаме хетта юрт мукъа а юй-те аьлла хийтира суна. И дерриге юкъахдаьккхира эхьо – сахиллалц д1а а ца юьжуш г1уллакхаш дича санна къагийна уьйт1е, чоьнаш гича. Зудчун дикалла а, ц1еналла а юьйцучохь хьаьнцца а къийса мегар долуш яра деца. 1алелай, сох хир юй-те иштта дика зуда! – бохучу ойлано децех йоккхаер эшадой, яхье йохура со.

- Хьо хьалаг1аьттина?! Со-м хьо самаялале бохуш яьллинера, керла т1уо боккхуш,- аьлла, деца лулахошка шура чекхъяккха яхначуьра ц1а йог1уш, сайна доккха эхь т1едеъча санна, б1аьргаш лечкъош, шурин ведар схьаэца  децина дуьхьалъяхара со.

- Со сама х1унда ца йоккхура ахьа? Ас г1о дийр ма дара хьуна

- Г1о дан со-м х1умма а деш яцара. Ялол, т1о-берам бай, чай мала вайшимма, -  аьлла и д1айолаелча, со цхьана ханна цунна т1аьхьахьоьжуш сацаелира хьаг1 йоцчу ойланца: йоккха елахь а, цуьнан т1ахъаьлла хиларх, малуо йоцуш леларх мел жима зуда а  хьаьгар яра аьлла.

Тхойша цхьацца дуьйцуш, чай молуш  1аш «йоI, оцу вайна ши ц1а дитича 1аш болчу Хуожаг1еран к1ентан зуда тховса йоссийначуьра ц1а ялош ю, ловзарга хьо ялаяр дехна соьга», - аьлча, сайна дуьххьара дага х1ун деара-м ца хаьа, амма и тамашийна дара: «синкъераме юьгур ю»  и цхьана аг1ор хазделира, х1инцца кхуьу йо1 санна, хаза а хир яра со аьлла, ткъа вукху аг1ор – синкъерамо нохчийн дахарехь латтийна йолчу кхерчан йовхонах генарчу г1алахь суо хаьдча санна хеттачу суна и ч1ог1а тайра.

Синкъераме яхар сайца ца дог1уш хийтира, х1унда аьлча, со ишттачу меттигашка яхана яцара х1окху сайн 25 шарахь. Цкъа доьшуш, цул т1аьхьа балхахь, хенаш д1аихинера. Х1инца со сада1а еана яра.

Суьйренан мелачу х1авао ламанан басешка дайн куьг хьоькхуш, оцу исбаьхьчу суртах б1аьрг буза со кхиале,еана чоьхьаелира Хуожин х1усамнана Мелижа. Иза юьртарчу кегийчу нехан дехарца еана хиллера. Дукха хан ялале нохчийн ловзарга кхечира со. Дуьхь-дуьхьал бирзинчу шина мог1арехь 1аш мехкарий, кегий нах а бара. Со мехкарийн мог1аре охьахаийра. Хелхаволург – хелхаволуш, сакъоьручо – сакъоьруш, х1ара ду ала х1ума доцуш, д1адоьдуш дара ловзар, ас сайна т1ехь цхьаьннан б1аьрг лоцуш. Къайлаха со д1ахьаьжча, «хаза к1ант ву и-м! И куй х1унда тиллина?!» - дагадеара суна. Цхьаннан а коьртахь боцу, холхазан куй бара цуьнан тиллина. И ловзар д1адоххалц цуо суна т1ера б1аьрг д1а ца баьккхира аьлча со харц хир яц. Цуьнан б1аьрг суна т1ех1оьттинехь а, цхьа х1ума  дара со ца кхеташ: цуо я т1е хабар а ца даийтира, сакъера аьлла,я хелха а ца яьккхира. Цуо ерриге ойла деккъа хьежарца кхоьллира.

- Хьоьга «Динахь волчу к1анта» хийисте кхойкху ала боху, - луларчу йо1а шолг1ачу дийнахь еана аьлча, суна цуо забар еш санна хийтира.

- Хьан боху-у?

- Хьо хьежначу, к1айн дин болчу к1анта аьлча, хьо кхетар ю бохура цуо, и хьоьжуш ву хьоьга.

Аьхкенан де делахь а, ломахь суьйренаш мелла а шийла хиларна, чу яхана сайна т1е х1ума а кхоьллина, луларчу йо1аца хийисте яхара со.

- Суьйре дика йойла хьан, Пет1амат! Сан сий дина араяларна  Дала сийдойла хьан! – аьллачу дешнаша а, уьш хазале гиначу сурто а сан кхетам г1еххьа д1абаьхьира. Хийистехь к1айчу динан архаш лаьцна лаьтташ к1ант вара. Т1екхоьллина, суна телевизор чохь нохчийн хелхарчашна т1ехь бен ца гина верта, коьртахь сийсара суна гина холхазан куй, схьахезаш, боккхачу безамах йолчу киншкехь бен ца  хааделла, къамелаш.

- Диканца дукха вехийла! – меттаеъча, сихха элира ас.

1алам таппъаьлла д1атийна ладоьг1уш дара: ца хууш байн мох хьакхахь, ловзадевллачу диттийн г1аша, охашимма дуьйцург шена цахазийтарна кхоьруш санна. Гондахьара 1алам хийцаделча санна хийтира суна, б1ешерашкахь бакъболчу безамашна теш х1иттина долу шовда  а, цецдаьлча санна дара, цу м1аьргонехь.

- Хезий  хьуна?

- Х1ун хезий? – хезаш х1умма доццушехь, цуо хаьттича, юхахаьттира ас.

- Шовдано бохург?! – иза х1инца шовдане луьйш санна, хи чу доьг1на хьажар а долуш лаьтташ вара.

- Ца хеза! Х1ун боху цуо?

- Цуо дера боху, ша кхоьру: ша теш а долуш кхоллалуш хиллачу бакъболчу безамах дийца шира хабарш бен х1умма а дуьсуш дац, шен дахаран маь1на гатлуш ду. Адамийн дегнашкахь безаман йовхо лехна, ша г1елделла боху цуо. Мехкарий, шайн к1удалш йицъелла, зезагаш лехьош бу, ткъа къуонахий, говраш д1атиесина, хьаннашкахь тилабелла бисина боху цуо. Шена орцахвала цхьа а вац-те хоьтту цуо.

Нохчийн къам шен 1адатех, г1иллакхех мел херделла бохуш ойланаш ас ца йина аьлча, нийса хир дац. Амма к1орггера оцу х1уманан ойла айса цкъа а йина цахиларх со х1инца кхийтира. Со кхиъчахьана гучудаьлла керла г1иллакх суна ца девза, амма цхьаммо а тергал ца деш вайнахана юкъара д1адевлла г1иллакхаш, д1адевлли йа ца хууш д1адевлларш мел ду?!

Цхьана хаттарца санна, охьадог1учу хига а хьоьжуш:

- Со вевзарий хьуна? Суна хьо-м евзара, ган ма-гиннехь.

- Вай девзаш дара кхин?

- И бохург х1ун ду? Ма алалахь, хьуо к1айчу динахь верта долчу к1анте ца хьежна?!

- Дера эр дац-кх! Цхьа а йо1 хир юй к1айчу динахь вог1у волчу к1анте хьежаза?! Т1аккха, хьо сан сатиссамера веана ву-кх?

- Ву дера. Къинт1ераялалахь, хьеваларна. Некъаш хала дара.

- Хьо-м хьен ца веллера. Со оьшшучулл хьоьжур йолуш яра.

Суна суо цхьана туьйране кхаьчча санна хийтира. Суна цу к1ентан ц1е а ца хаьара, амма цуьнга ладег1а цкъа а к1ордор доцуш санна хетара. И ван а вара цхьана туьйранера веана, суна дахарера вуон мел долу х1ума дицдина, к1айчу динара к1ант. Асасайца ялийна йо1 а яра, тхо дистхиллалц юьстахъялла, соьга хьоьжуш лаьтташ.

- Вай, сан ц1е а ца хоттуш д1айоьду хьо?! – г1еххьа лаьттина, тхо д1асакъаьсташ цуо т1аьхьа мохь а тоьхна аьлча, ас жоп делира:

- Суна хаьа хьан ц1е «К1айчу динара к1ант» юхьан ц1е, аьлла. Аьлла яьлчий бен суо а т1аьхьа а ца кхуьуш

- Вахь-хьа-хьа-хьа. Нах цецбаха йоллу хьо, и ц1е а яьккхина. “Ибраьх1им ю хьуна  сан ц1е”, - элира цо, т1аьхьа мохь тухуш, со тоъал генаяьлча.

Шолг1ачу дийнахь, 1уьйранна дуьйна, сан дагахь и к1ант бен кхин х1ума дацара. Сарахь лулахойн йо1 керта яьлча, цуо х1умма ца аьлча а, со кхетар яра, даге ладоьг1чахьана. Кет1а йолуш суна дагаеа-кх децин сени чохь лаьтта к1удал. «Хийисте муха йоьду, к1удал а йоцуш?». Яха ма-еззара, белш т1е к1удал йиллина хийисте яхара со.

- Суьйре дика йойла хьан! – элира, селхана санна динахь а, шен духар дуьйхина а волчу к1анта.

- Диканца дукха вехийла! – олуш, ас сайн к1удал охьах1оттийра.

Ткъа сан к1ант, цхьа цкъоцкъам ирахдоьдуш, цергаш т1ера балда дадош, и х1ун бохург ду, хоьттуш санна, д1ах1оьттира.

- Со х1окху шовданна, мехкаршна к1удалш йиц ца еллий а хоуьйтуш схьаеъна, – аьлла, айса динчунна резахилла д1ах1оьттира со.

- Хьо схьаяле, и бохуш кхуьнца къийсалуш воллура-кха со а, –  аьлла, ас бохург т1етадира беречо. Дехьо лаьтташ дин а бара, юкъ-кара д1акхевдий, бецах це а тухуш.

И тайпа туьйране суьйренаш х1ора дийнахь а яьхкира, т1аьххьарниг йоцург. Цу суьйранна х1ума кхоллуш 1аш децас элира:

- Хьуна хийисте оьху Нахапун йоь1ан к1ант г1ала вахана ма бах. Муха к1ант ву-м ца хаьа, уьш шаьш-м мегар болуш нах бу!

- Вай, и кхузара вац? – сайна хезчух цатешаш  хаьттира ас.

-Дера вац. Хьошалг1а веана вара. Нахапу сайн евза дукха хан йолу дела, со-м оцу г1уллакхна реза йолуш 1аш яра. Тахана г1ала вахна бах. Дера, йо1, хьайн кхолламан ойла ян ма езара ахь. Хазалла, жималла даимаца лаьтта – бохуш, деца шениг дийца йолаелира. Ткъа сан коьртехь кхин ойла яра:

«Ткъа к1айн дин, верта, куй? И мила хилла-те? Я иза хила а хиллий-те? Суна г1ан-м ца гина-те? Хаттарша базбинчу коьртаца, кхана ц1а яха дезар дагахь а долуш, д1айижира со.

Ломара ц1а еъна бутт хан яьллера. Дахар шен хьалхалеррачу хорша дирзинера. Цхьана 1уьйранна балхахь рог1ерчу кхеташонехь чоьхьаделира цхьа адам, тхан керла хьаькам ву аьлла вовзийтира иза. Динахь вацара, верта я куй а бацара. Карахь папка, т1еюьйхина 1аьржа кастом, йихкина галстук, массарна т1ехула шен хьажар а дадош, де дика дина, суна т1ехь б1аьрг соцуш, корта ластош, вела аьшна а деш, вахана, охьахиира иза. Суна кхеташо чекхъер яц моьттура. Сайн дахар цхьана юкъана туьйранах тардинчу к1анта, х1ун олу хаа лаьара суна. Сан дахарна туьйра деллачу к1анта.

Г1алахь паркехула тхойша дош ца олуш схьадог1у пхи минот хан хир ю. Х1инца иза кху г1алахь д1асалелачу кегийчу нахах цхьаъ вара. Галстук йихкинчу к1анта со шега хьежний а ца хаьттира, цуьнан метта цхьацца балхах лаьцна къамелаш дира. Карахь папка  йолчу цо  я безам буьйцуш дешнаш ца элира. Цо дийцира, ша х1окху дахарх кулаяьлла, шен ненан нана йолчу лома сада1а вахарх. Ткъа цигахь хилларг ца дийцийта ас кхин къамел долийра. Со кхераелира, деза жовх1ар санна Кама айса кхобу туьйра цуо дайъарна, лачкъорна.

Балха т1ехь Ибраьх1им суна кест-кеста гора. Даимасайн ойланехь ваха висина «к1айчу динара к1ант» суна кхин цкъа а ца гира.

 

 

 

Хабаев ИсмаIил

Iаьржачу вертанах таръелла ойла...

Сонтачуьнга

(Назма)

 

Сахьто шен цхьамза а кхерстош

ТIелуьсту бIарлагIийн хенаш –

Хьан къинойн тептараш десташ,

Самаха гуш долу гIенаш.

 

Ойлае, ши бIе шо хьалха

Хьуо мичахь хилла-те алий.

ХIумма а йоцучух цхьалха

Кхоьллина, дуьненчу вале.

 

Хьан дог сов куралле даххал

Сонталца уьйра а елахь,

Ницкъ кхача хан яккха ваххал,

Йиъ тIаьхье галлалц дуьненахь.

 

Ахь эрна сагIа а ма луо

Декъазчу курална ваьцнехь

Мискъа-зарратал а цуо

Хьан даг чохь меттамотт лаьцнехь.

 

2004 шо.

 

* * *

 

Цхьа къоьжа ойланаш сан къинойн

къайленех хьерчаш,

Сан дахар куц дайна,

набарна товжучу хенахь,

 

Хьан къаналла къона йолчу хенахь,

Хьан къоьжалла Iаьржа йолчу хенахь,

Хилларш дагадогIий хьуна, бохуш,

БIарлагIаша сан синлакхе охуш,

 

Iаьржачу вертанах таръелла, ойла

Хьаьрчича беркъачу лаамах сан,

КIесар тIетевжина сан маьнгин гIойла

Ма генахь хир ю-кха бIаьргашна ган...

 

Суьлхьанаш дахарх

Тардича-м дахар -

Iожаллах тера бу суьлхьанийн кIуж.

Дахар – и  валаре сатуьйсу туш.

 

КIуж тIера дIадоладелла,

КIужа тIе хьаьда ду и.

Веллачуьра ден а велла,

ШозлагIа валар ду и.

 

* * *

 

Сов лекха баьччанийн дарже а кхаьчча,

Нохчо, ма хеталахь хьуна хьуо «эла» -

Селхана, волуш цу даржехь кхин баьчча,

Хьуна хьуо «лай» хеташ ца хилла дела.

 

* * *

 

1.

Ц1е ю-кха кху лаьттах яьлла!

Дуьненна ма бале даьлла

Хьо, эзар бос хуьйцу г1ам!

Массанхьа делла хьо гам.

Питана! Хьан къорза х1илла!

Аллах1ан не1алт а хилла,

Дуьнен т1е баржийна т1ам,

Кхерстадеш массуо а къам,

Хьийза хьо, зирх а туьссуш,

Кхаьчначохь баьрчче а хуьйшуш,

Ворх1е а да цхьаьнца къуьйсуш.

 

2

Дуьнент1е 1аьржа ун даржийна,

Маьждигаш к1арлаг1ех тардина,

Ц1ийх боршам бина ахь шарбина –

Хьайн са ахь зовкхаца к1амдина.

 

3

Корт туху пен айкх а буьйлуш,

Лаьтто хьан къаьхьа ц1ий муьйлуш,

Хьан кхерч, хьан хаьштиг д1адовш,

Дуьненах къаьстар ду д1овш.

 

* * *

 

Дуьне, коьшкала а хуий,

Дазло - къерза баланаш –

Г1ийлачунна 1азап ду и,

Къиэчунна ду готта каш.

Кху харцонах сайн б1аьрг бузо

Веъна со сайн дахар зен?!

Б1арзвала а кийча ву со,

«Дуьне» ца ган ас х1ун де?

 

«Дег1-синан лай»

 

Цхьа амал ю соьца

эхарт атта дан елла –

Хьарамчух зовкх хьоьгуш

вехачух хьегар ца делла.

«Миска стаг шозза ле», –

олуш ду нохчийн цхьа кица.

Со – велларг-тоьлла ву екачул куралла сица.

 

Сан дег1 – и мохь-гали, –

сан сино гехь д1асалелош.

И цуьнан лай делахь,

ду цо и, 1ехийна, делош.

Хьант1аре и баьллехь –

сан синан декъаза лаам –

Дуьненах ялсмани

хиллачу сан дег1ан кхоам.

 

Дахар а тарло-кха,

лачваьлча, коьртачу декхарх,

Есачу есаллехь

мукъамза-яьсса йиш лекхарх, –

Дахаран ловзаргахь

шех тхьамда хилла, со хьалха

Туьтту-кха сан сино,

бохь боьг1уш, со вохуш хелха.

 

1есалле хьуо доьжча,

ахь бехке х1унда йо зама,

Хьуо г1ерташ доццушехь

синан лай ца хила 1ама?!

Хьо сино 1ехийнехь,

ша хьоьха къаьстар дац аьлла, –

Не1алтах пхьор хилла,

сан дег1, хьо дакъаза даьлла.

 

* * *

 

Хьовсийша,

цхьаъ къуьйсуш,

нах бевлла-кх девне,

Не1алташ кхийкхадеш вовшашна кевне.

Цец-акъ а ваьлла со. Бу-теша нах,

Даим дуьненахь баха дагахь?!

Къематде хирг хилар хетта-те туьйра,

Шаьш коша хьур хилар а когаш а 1уьйра?

 

* * *

 

Суна суо ца вевза, ц1е хаар доцург…

Шен мукъам табеш,

Сан лерехь зевне

Декачу зурманча-йилбазо къарвича,

Исс буржал тоьхна ас дихкина хилла

Сан дег1ан шайт1а а, дасталой, хецало,

Ша ц1арах буьйцинчу муьшца со вехка…

Суо вовзар

т1аьххьара хиларна

ца кхерахьара,

Со хьожур вара суо вовза.

 

* * *

 

Д1аваха д1а доцуш,

Ц1ахь виса ц1а доцуш,

Сайна са сов даьлча санна,

хьан мерзех а туьссуш,

Сайн куьйгийн п1елгаш а ахкаргийн

даь1нашка дерззалц,

Ас хийла,

Хьо г1ийла

белхийра,

Сан дечиг-пондар...

Т1аьххьара, сайн синпхенех дуьйцина,

хьуна т1е тиссина мерзаш

хедийра...

Мукъамаш дисира,

Сих хьарча кечделла,

Сан ц1ийнан не1саг1е х1иттинчу

декъазчу къиношна

къерзаш...

Сан иллин ц1е яра:

«Вала а ирс оьшуш хилла-кх»

И дара мукъаме йирзинчу

г1айг1ано

т1аьхьара алар.

 

* * *

 

Суо вовза веанчу дуьненахь

суо лоьхуш, ас когаш бетта.

Уьш ду-кха ас латта гезде

сан дахаран некъаш.

Делахь а, эрна ду сан дахар,

лаьттан букъ хьешар,

Со каро волу и некъаш а

ца хилахь

Доттаг1ийн, бевзачийн, безачийн,  мискачийн

До1анийн мог1аршка доьлхуш...

 

 

Халикова Ася

И за любовь я должна расплатиться сполна...

*  *  *

Ты стужею объял

весну души,

Она замерзла -

и цветы завяли.

И разошлись

счастливые пути,

И птица сердца

петь мне перестала.

 

Нам сказку золотую обрывая,

Заплачет осень, нас с тобой жалея.

И эта боль с душой моей смешалась,

А грусть свою поведала деревьям.

 

А я все жду, и не иссякли силы,

С минутой каждой жду тебя я верно.

В саду души цветы мои поникли,

Ты где-то тоже ждешь меня, наверно?!

 

/Перевод Л. Арсалиевой/

 

*  *  *

Я так радуюсь ныне и горячим слезам,

Если раньше они даже очень солеными были.

Свое счастье, о люди, я вам без остатка отдам,

Знайте, в мире я этом живу,

словно в сказке счастливой.

 

Я глазами ласкаю Отчизны бескрайний простор,

О Чечня! Стала ты для меня

моей крепостью счастья.

Раз на Землю твою мне однажды ступить довелось,

Значит, жизнь не покажется страшной

мне даже в несчастье.

 

О родная Чечня, я в глаза твои гордо смотрю,

Как хочу я руками объять тебя, нежно лаская.

Твои травы, цветы, даже их, как святыню, ценю,

Я счастливая дочь, и к твоим я ногам припадаю.

 

/Перевод Л. Арсалиевой/

 

*  *  *

Взгляд твой холодный

камнем на сердце моем застывает.

В слезах души утонуло и сердце мое.

Умирая, надежда  о тебе все равно вспоминает.

А мечтам в океане любви плыть, увы, не дано.

 

Холодом зимним

слов тех последних твоих я объята.

Кажется,  в мире огромном осталась одна.

Горькую чашу испивши,

отдаю свою боль без остатка.

И за любовь я должна расплатиться сполна.

 

Сердца прекрасный цветок мой

с корнями ты вырвал,

Ну а мосты наши все

расставаньем снесло…

Слышно, как плачет душа

над любовью разбитой,

Молча стою я,

не веря, что счастье ушло…

 

/Перевод Л. Арсалиевой/

 

*  *  *

С синевою небесной сливаясь,

Гор вершины той синью объяты.

Жизнь, чтобы слово сказать о тебе,

Я цветочек, что вырос в Чечне.

 

Мне Отчизна тепло подарила,

Чистоту я народа испила,

Ароматом веять по земле,

Я цветочек, что вырос в Чечне.

 

Здесь, обычаи предков храня,

Неземную я сказку нашла,

Чтоб огонь не погас твой, Чечня!

Стала искоркой пламени я.

 

Когда ложью Отчизну сковали,

И на горе людей обрекали,

Чтоб несчастных людей защитить,

Стала искоркой вечной тоски.

 

С синевой небесной сливаясь,

Гор вершины той синью объяты.

Жизнь, чтобы слово сказать о тебе,

Я цветочек, что вырос в Чечне.

 

/Перевод Л. Арсалиевой/

 

*  *  *

Благословенны чтоб были дороги твои,

Стану я лучшей из лучших, любимый.

Я не осмелюсь открыть тайну сердечной тоски…

Буду бродить в одиночестве… Невыносимом.

Стать бы мне искоркой счастья,

вернувшись в любви.

Стать бы мне солнцем, лучами ласкать золотыми.

Как отмолить мне греховные мысли мои,

Что без тебя мне и мира красоты постылы?

Как удержать это чистое пламя в груди?

Как сохранить свою гордость

в дурмане призывном?

Как мне дождаться,

чтоб первым  признался мне ты…

Ты «я люблю» мне сказал… пока сердце не стынет.

 

/Перевод М. Ясаевой/

 

*  *  *

Ца хууш

хьан б1аьра хьаьжна,

Безам ас

царна чохь бешна.

Алуно миска дог хьаьшна,

Лела со, синтем а байна.

Хьажарца

б1ешерийн г1ура

Яшийна,

дендеш сан туьйра.

Сатиссам декъал а хилла

Йогу со, ирсан суй хилла.

Хьан деган

малх кхетта суна,

Илли ас кхуллур ду хьуна.

1аламо декъалдеш вайша,

Ирсан некъ

буьллур бу вайна.

 

*  *  *

Б1аьргашца

цхьа дарба дина,

Хин ч1ерах лаьцна ахь со.

Безаман б1аьргаш а гина,

Ладоьг1у, вог1ий-те хьо?!

 

Алуно шуьйра т1ам хецна,

Товхано дотту сан дог.

Б1аьстено хьан амат эцна,

Хьо лоьхуш цо некъаш до.

 

Аьхналлин дохк кийра йижна,

Ойла еш г1ийла 1а со.

Вели хьо сан даг чу вижна,

Хьан даг чохь хир яц-те со?!!

 

* * *

Дахарехь хьан некъаш декъалдан аьлла,

Хьан дуьхьа хир ю со массарал дика.

Цул т1аьхьа, безамал г1айг1а а тоьлла,

Лелар ю, ца х1уттуш гайта и хьуна.

Юха со йог1ур  ю, ирсан суй хилла,

Цу малхо санна хьан дохдина дахар.

Сан дог а, безам а ма г1ойла къила,

Хьан дуьхьа хиларна дуьненчохь яхар.

Шена чохь къийларна бехк боцу йовхо,

Мега сан жима дог безамо талхо.

Ца олуш яхарна «хьо суна веза»,

Тарло бах мацца а хьуна со еза.

 

*  *  *

Д1аг1ой со, ца ерза кхин юха цкъа а,

Хьо бен кхин вацахь а, сан даг чохь вехаш.

Къастаро чов яхь а лазаме цкъацкъа,

Делахь а, йиш ма яц хьоь безам беха.

 

Д1аг1ой со, букъ тухуш дахарехь хьуна?

Нана а ма юьсу, шеха бер къаьстий.

Хьан б1аьра мел хьежарх карош яц суна

Вайн дегнаш делийна, цкъа хилла б1аьсте.

 

*  *  *

Вайн безам кхиийнарг со хилла,

Яра и сан даго йоьттина г1ала.

Д1адолу дезнарг хьайн сил а,

Цул т1аьхьа оьший-те цунах бан бала?

 

Вайн ирсах тешнарг а со яра,

Ас цуьнца кхаьбнера безаман б1аьсте.

Цхьа атта яшийна г1ура,

Къоамза деган хьу ахь суна яьсти.

 

Дин санна иднарш, сан денош,

Х1инца-м го хала уьш голаш т1ехь текхаш.

Хьайн б1аьргийн шело а 1енош,

1ожалло санна ахь би суна бекхам.

 

*  *  *

Корта а оллийна, йоьду со,

сайн довхо къинт1ера ваккха,

Сайн даг т1ехь 1ийжачу г1айг1анах

са маьрша даккха.

Къа доцуш цхьа а вац, сан сайн а бехк хила тарло,

Цо нуьцкъах сецайо даг т1ера т1амара серло.

 

Корта а оллийна, йоьду со,

дог доцург къинт1ера ваккха,

Х1ун хаьа, ч1ир екъча,

дог делла йисахь со, т1аккха.

Цул т1аьхьа, парг1ата, лаккха ас ойъур бу корта,

Къинт1ера ялар дуй кхетча со, доллучул коьрта.

 

 

 

Хаджиева Седа

Заманан сихалла

 

Д1ауьду денош, д1айоьду зама,

Мел ч1ог1а лаарх, саца ца луш.

Цхьанна а ца хаьа

х1ун хир ду кхана,

Мел ч1ог1а лехарх,

хир дац и гуш.

 

Иштта цхьа ц1аьххьана

хан д1а ма ели,

Къевлина б1аьргаш

ас беллале схьа.

- Мичахь ю жималла, -

ас сайга эли.

Заманан сихалло яьхьа и д1а.

 

Мичахь ю жималла, бераллин денош,

Кегийчу куьйгашца ловзийна хан.

Вон лелла со еъча, дас-нанас чехош,

Урокаш ца 1амо лоьхуш бахьана.

 

Мичахь ю жималла, кегийрхойн зама,

Сан кегий доттаг1ий, шу мичахь ду?

Яхита со ловза берашца, Нана,

Яхита со ловза… Со жима ю.

 

Мичахь ю жималла, сан хаза денош,

Со х1инца а левзина ялаза ю.

Со хийла хьистина, забаршца елош,

Сан ирсе жималла мичахь ю?

 

Мичахь ю жималла, хьулйи и хино?

Малхо ягина яьккхи и д1а.

Генарчу махка д1аяьхьа и хьозано,

Я кхечу бераша лачкъий и сан?

 

Хьоме Нана

 

Хьан довха б1ьархиш сан даг т1е 1ена,

1ийжадеш морцу сан кийрара дог.

Ма елха, нана, сан хьоме Нана,

Ма елха, г1ийла деш суна дов.

 

Х1унда яц, Нана, хьо к1антана реза?

Х1унда ахь, Нана, со чехаво?

Кийрарчу сил дукха суна хьо еза,

Сан дагна уллера йовхо ю хьо.

 

Балано хьовзийна, со холчахь висча,

Сан ойла хьостуш, синтем бу хьо.

Мацалло хьовзийна, со меца висча,

Сан кийра бузош кхача бу хьо.

 

Довхачу дийнахь хьогалло хьийзош,

Ша санна шийла шовда ду хьо,

Шийлачу дийнахь, шелоно хьийзош,

Сан дег1ах хьаьрчаш йовхо ю хьо.

 

Хьо йоцуш цьа де-буьйса даьлча,

Балано хьовзадо кийрара дог,

Амма цхьа ц1аьххьана хьо йог1уш яйча,

Самукъне ловзу ас дуьхьала ког.

 

Ма мерза хета сан дагна нана,

Ма дукха еза хьо кху сан дагна.

Хьо йолуш ловр бу ас муьлхха а бала,

Хьо йоцуш хала ду и суна лан.

 

Ма елха, нана, хьайн б1аьрхиш 1енош,

Ма елха, нана, со чехавеш.

Еелало, нана, хьайн к1ентан дог делош,

Елало, нана, бала айбеш.

 

 

Асет Кимаева

Безаман туьйра

 

Ма леха сан дагца уьйра,

Елахь а, безамна бохуш,

Хили ахь дийцинарг туьйра,

Хьегначух кийра а богуш.

Чов а еш жимачу дагна,

Пхенаш т1ехь пондар ахь лийкхи,

Лар ца деш дийцинарг тахна,

Безам ахь кхечуьнца бийкъи.

Безаман т1ай дехка хилла,

Къаьхьачу ойланах доьзна.

Йиш яц сан хьуна бехк билла -

Хьуна-м ца хилла со езна.

Б1аьрхиш ас 1енийна хийла,

Дог лозуш, къурдаш деш дуьра,

Аьхкенах 1а тарлуш шийла,

Хедира вайшинна уьйра…

Къегац хьан б1аьргийн нур х1инца,

Воьлуш хьо хьежарх соьга,

Х1умма а дац сан хьоьга дийца,

Кхин варе хьоьжур яц хьо.

 

* * *

Седая прядка в волосах,

Увы, так рано появилась,

Но дело вовсе не в годах –

Душа от боли истощилась.

А годы юности все мчатся,

Не зная счастья, перемен,

То гаснут в суете, то длятся,

Не просят радости взамен.

Со мною плачет летний дождь,

Грозою небо разрывая,

Вуаль небес померкла... что ж -

И я живу, печаль скрывая.

Я на судьбу роптать не смею -

И в мыслях не было того,

Ведь в мире этом я имею

Жизнь, что дороже нам всего!

 

Добавить комментарий


Защитный код
Обновить

©НАНА: литературно-художественный, социально-культурологический женский журнал. Все права на материалы, находящиеся на сайте, охраняются в соответствии с законодательством РФ. При использовании материалов сайта гиперссылка на сайт журнала «Нана» обязательна.